Ο τίτλος αφορά το δεύτερο σκέλος της βόλτας μας σε ορισμένες παραλίες, χωριά και αρχαιολογικούς χώρους του νομού Μεσσηνίας – συνέχεια της περσινής στη Λακωνική Μάνη – από την Τετάρτη 6 έως την Παρασκευή 8 Ιουλίου 2022 και δεν ανταποκρίνεται ακριβώς στα γεωγραφικά τοπωνύμια της περιοχής.
Πιέστε εδώ… αν ενδιαφέρεστε να δείτε φωτογραφίες, βίντεο και να διαβάσετε τα σχόλιά μας από την βόλτα μας στη Λακωνική Μάνη τον Ιούλιο του 2021.
Η Μάνη (εδώ...) είναι ιστορική περιοχή της Πελοποννήσου. Γεωγραφικά η κυρίως Μάνη ή Μέσα Μάνη, όπως ονομάζεται τοπικά, ορίζεται από τον αυχένα του Ταΰγετου Σαγιά και καταλήγει στο Ακρωτήριο Ταίναρο. Η Μέσα Μάνη διακρίνεται με βάση την κατά μήκος κορυφογραμμή στην Ανατολική Μάνη ή προσηλιακή Μάνη, που βλέπει προς το Λακωνικό Κόλπο και στη Δυτική Μάνη ή απόσκερη ή αποσκιερή Μάνη, που βλέπει στο Μεσσηνιακό Κόλπο. Βορειότερα της Δυτικής Μάνης, δηλαδή από την περιοχή της Καρδαμύλης, βρίσκεται η Μεσσηνιακή Μάνη, ή όπως την αποκαλούν τοπικά η Έξω Μάνη. Ο διαχωρισμός αυτός διακρίνεται και στα επίθετα των κατοίκων, όπου κατά κανόνα της μεν Λακωνικής Μάνης καταλήγουν σε -άκος και της Μεσσηνιακής Μάνης σε -έας. Γεωγραφικά χωρίζεται στην Έξω Μάνη, όπου είναι η περιοχή από τη Βέργα μέχρι το Οίτυλο, την Μέσα Μάνη, την περιοχή δηλαδή από το Οίτυλο δυτικά και τον Κότρωνα ανατολικά μέχρι το Ταίναρο και την Κάτω Μάνη, τη περιοχή απο τα Μπαρδουνοχώρια μέχρι το Σκουτάρι. Η Μέσα Μάνη επιπλέον διαχωρίζεται σε προσηλιακή (προς-ήλιος) όπου είναι το ανατολικό κομμάτι και αποσκιερή (απο-σκιερός) όπου είναι το δυτικό κομμάτι. Η Μεσσηνιακή ή Αποσκιερή Μάνη σε αντίθεση με τη Λακωνική έχει αρκετό πράσινο, εύφορες κοιλάδες, πλατάνια, λιόδεντρα και αμπελώνες. Τα νερά του Ταΰγετου κυλάνε προς αυτή τη μεριά κι όχι προς την ανατολική, της Λακωνικής Μάνης. Κι εδώ υπάρχει η αρχιτεκτονική της πέτρας, η αμυντική διάταξη των οικισμών με τα χαρακτηριστικά πυργόσπιτα για την προστασία των κατοίκων.
Αν θέλετε να γνωρίσετε την περιοχή, θα πρέπει να αφιερώσετε περισσότερες από τις 3 ημέρες που μείναμε εμείς, κατά προτίμηση τέλη Σεπτέμβρη αρχές Οκτώβρη – που οι θάλασσες είναι ακόμα ζεστές – και τα χρώματα για φωτογράφηση είναι κατά κανόνα καλύτερα.
Μας άρεσαν…
Το Ψαροχώρι του Αγίου Νικολάου. Οι αμμουδιές της Στούπας, της Καλόγριας (αν δεν είχε τόοοοσες ομπρέλες) και οι βοτσαλιές του Φονέα και των Ριτσών, Τα χωριά Καρδαμύλη, Καστανέα(ιά), Μηλέα(ιά), Λαγκάδα, Θαλάμες, Άγιος Νίκων, Κιτριές. Η εικόνα της πλαγιάς με τον ερειπωμένο Πύργο Κιτρινιάρη που θύμιζε… Χάιλαντς της Σκωτίας! Η παλιά Καρδαμύλη με τον Πύργο του Μούρτζινου και τον Άγιο Σπυρίδωνα. Η παραλιακή διαδρομή από Τραχήλα, Άγιο Δημήτριο έως τον Άγιο Νικόλαο το απόγευμα. Η θέα της Καρδαμύλης και της καταπράσινης γύρω περιοχής, κατεβαίνοντας από την Αγία Σοφία. Η θέα το ηλιοβασίλεμα από το Ανοιχτό θέατρο Μάνης στην Πλάτσα. Η θέα από την… μίζερη «πλατεία» - εκεί που κάνει αναστροφή το λεωφορείο – στα Τσέρια.
Δεν μας άρεσαν…
Η απαράδεκτη εικόνα των δεκάδων ομπρελοκαθισμάτων που κάλυπταν σχεδόν όλη την αμμουδιά της Καλόγριας.
Η ελλειψη - έστω προσωρινού - χώρου στάθμευσης πίσω από την παραλία Καλόγρια.
Η πόρτα στα σκαλάκια που κατέβαιναν στην παραλία Δελφίνια με την πινακίδα που απαγόρευε την είσοδο σε όσους δεν αγόραζαν κάτι από την καντίνα. Κατεβήκαμε χωρίς να αγοράσουμε κάτι κι όταν στην επιστροφή ψάξαμε να βρούμε τον... επιχειρηματία πίσω από το ταμείο να πούμε δύο κουβέντες δεν βρήκαμε κανέναν.
Τα πολλά σταθμευμένα αυτοκίνητα πίσω από τη βοτσαλιά στις Κιτριές.
Ο "κύριος" στη Βέργα που μας κοίταγε περίεργα όταν άφησα για λίγο το αυτοκίνητο κάτω από μία ελιά - στην άκρη του μικρού παράδρομου - για να φωτογραφίσω την ένδοξη "μάντρα" 50μ πιό κάτω.
Οι πανάκριβες τιμές των καυσίμων
Για διόδια από Κηφισιά προς Αρχαία Μεσσήνη και στην επιστροφή από Καλμάτα - Ναός Επικούριου Απόλλωνα - Κηφισιά, πληρώσαμε 31,55 ευρώ.
Καύσιμα…
Συνολικά - και τις 8 ημέρες - διανύσαμε 1.542 χλμ. Καταναλώσαμε 244,63 λίτρα απλής αμόλυβδης βενζίνης με μέσο όρο 15,86 λίτρα ανά 100 χλμ και πληρώσαμε 585 ευρώ! Στη Γιάλοβα γεμίσαμε με 2,430 ευρώ το λίτρο (Shell), στη Βέργα 2,377 ευρώ το λίτρο (Avin) και στην Κηφισιά 2,319 ευρώ το λίτρο (EKO). Η ακριβότερη τιμή που είδαμε ήταν 2,625 ευρώ το λίτρο σε πρατήριο της KMoil κοντά στη Στούπα.
Τον Ιούλιο του 2021 - λίγο πιό νότια, στην Αρεόπολη - είχαμε γεμίσει με 1,693 ευρώ το λίτρο & 1,688 στην Κηφιαιά. Θεωρητικά με την περσινή τιμή των 1,693 ευρώ το λίτρο x 244,63 λίτρα που καταναλώσαμε, θα πληρώναμε 414,16 ευρώ. 585 - 414.16 = 170,84 ευρώ λιγότερα!
Φάγαμε καλό φαγητό…
«Λιμάνι» στον Άγιο Νικόλαο.Πιέστε εδώ… να διαβάσετε τα σχόλιά μας στο Google. «Ελιές» στα Ριτσά. Πιέστε εδώ… να διαβάσετε τα σχόλιά μας στο Tripadvisor.
Για τη διαμονή μας προτιμήσαμε το Selinitsa Residence Mani παλαιό πέτρινο σπίτι, όμορφα ανακαινισμένο, στο συμπαθητικό ψαροχώρι του Αγίου Νικολάου (ή Σελινίτσα). Πληρώσαμε 99 ευρώ τη βραδιά, χωρίς πρωινό. Πιέστε εδώ… να διαβάσετε τα σχόλιά μας στο Tripadvisor.
Προσοχή: Το καλοκαίρι ο παραλιακός δρόμος του Αγίου Νικολάου - η περατζάδα με τα πολύχρωμα φωτάκια - κλείνει το βράδυ για τα τροχοφόρα από τις 20:00 μέχρι την 01:00 κι αν θέλετε να πάτε στη νότια πλευρά του οικισμού, πρέπει να χρησιμοποιήσετε την 2η είσοδο του χωριού – στον κεντρικό
δρόμο, 600 μέτρα νοτιότερα – που οδηγεί μέχρι τον μεγάλο δημόσιο χώρο στάθμευσης δίπλα στο λιμανάκι.
Τα φωτογραφικά μας αποτελέσματα δεν μ' ενθουσίασαν.
Πολλές φωτογραφίες απερρίφθησαν άνευ επαίνων λόγω κακού ή σκληρού φωτισμού. Έκοψα τα βραδινά βίντεο της GoPro γιατί δεν βρήκα τη σωστή ρύθμιση κι είτε έβγαιναν σαν μέρα είτε με πολύ θόρυβο. Έκοψα επίσης τα περισσότερα βίντεο μέσα από το Jeep λόγω ενοχλητικών αντανακλάσεων στον ανεμοθώρακα (στο παρμπρίζ ντε). Άφησα τα 2 χάλια κομμάτια – που πήρα μεγεθύνοντας πολύ το αντίστοιχο βίντεο της GoPro – με την πινακίδα Καρδαμύλη και Αγ. Νικων (χωρίς τόνο) με την… τρέχουσα αγελάδα! Μας άρεσε περισσότερο η διάσχιση του χωριού του Άγιου Νίκωνα με κατεύθυνση βόρεια προς Λαγκάδα αλλά είχαμε τον ήλιο κόντρα και το αποτέλεσμα δεν ήταν καλό. Στο βίντεο έβαλα τη διάσχιση από βορά προς νότο.
Τα χολερί χρώματα μετά τις Κιτριές, προς Σάντοβα, Ακρογιάλι, Βέργα οφείλονται σε μεσημεριανή αραιή συννεφιά.
Αν δεν ενδιαφέρεστε για τα σχόλιά μου και τις συντεταγμένες των περιοχών, πιέστε στην εικόνα που ακολουθεί να δείτε το βίντεό μας στο YouTube. Επιλέξτε υψηλή ανάλυση (HD) 1080 και πλήρη οθόνη (full screen).
Ακολουθούν συντεταγμένες και σχόλια από τα μέρη που μας φάνηκαν ενδιαφέροντα.
Παραλίες & χωριά Νότια του Αγίου Νικολάου (Σελινίτσα) – μέχρι τα σύνορα με το νομό Λακωνίας.
Το παλιό πέρασμα που οδηγούσε από τη Σπάρτη στα Μεσσηνιακά παράλια, στον παραδοσιακό οικισμό Λαγκάδα με τα πυργόσπιτα και τα σπίτια με τις κεραμιδένιες στέγες.
Ημιορεινός οικισμός στη δυτική πλαγιά του Ταϋγέτου, με απέραντη θέα στο Μεσσηνιακό κόλπο. Συνδυάζει το βουνό με τη θάλασσα, απ’ την οποία απέχει 20’ λεπτά οδικώς. Το τελευταίο προπύργιο της Δυτικής Μάνης, στο φυσικό σύνορο μεταξύ μεσσηνιακής και λακωνικής γης, προσφέρεται ως ορμητήριο για γνωστούς προορισμούς της ευρύτερης περιοχής, όπως η Καρδαμύλη και η Στούπα.
Παρότι η ιστορία του ξεπερνάει τα 200 χρόνια, ο Άγιος Νίκων έφερε αρχικά τη σλαβικής προέλευσης ονομασία Πολιάνα, που σημαίνει ξέφωτο, επίπεδο μέρος, και σχετίζεται με τη γεωμορφολογία της περιοχής, η οποία χρησιμοποιούνταν ως βοσκοτόπι προτού κατοικηθεί. Μετονομάστηκε το 1929, προς τιμήν του Οσίου Νίκωνα του Μετανοείτε (εδώ...), ο οποίος έζησε, σύμφωνα με την παράδοση, σε μια σπηλιά ανατολικά του χωριού και δραστηριοποιήθηκε στα τέλη του 10ου αι. στην περιοχή ως ιεροκήρυκας του Χριστιανισμού.
Πέραν των γραφικών ξωκλησιών και των παραδοσιακών σπιτιών με τους φιλόξενους κατοίκους, στον Άγιο Νίκωνα βρίσκονται οι χαρακτηρισμένοι ως διατηρητέα μνημεία ιστορικοί ιεροί ναοί Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, Κοιμήσεως της Θεοτόκου, Τριών Ιεραρχών καθώς και η Ιερά Μονή Αγίων Πέτρου και Παύλου.
36° 45.152'n 22° 21.295'eΞωκλήσι Αγ.Νίκωνος του «Μετανοείτε» στα 1215μ. Θέα. Παράκαμψη 10χλμ σε 23’
Από το τοπίο της Μεσσηνιακής Μάνης, ξεχωρίζουν: η Καρδαμύλη, με τα βυζαντινά μνημεία και το φαράγγι του Βυρού, η Στούπα, η Καστάνια (πάνω από την Καρδαμύλη), η γραφική Λαγκάδα (πάνω από την Τραχήλα) με τα πέτρινα πυργόσπιτα, τα χωριά του Ταΰγετου Τσέρια και Μηλιά (κοντά και πάνω από τον Άγιο Νικόλαο).
Στο δρόμο από Καλαμάτα προς Διρό, χτισμένη σ’ ένα λαγκάδι στα ριζώματα του Ταΰγετου (υψόμετρο 456μ.) σε χρόνους που χάνονται μέσα στην παράδοση, τους θρύλους και την ιστορία, η Λαγκάδα αποτελεί ένα από τα πιο όμορφα χωριά της Έξω (Δυτικής ή Μεσσηνιακής) Μάνης, με γνήσια παραδοσιακά σπίτια, περιτριγυρισμένα από πλούσια βλάστηση.
Τέσσερις κυρίως συνοικισμοί, τα Μιλουτσιάνικα, η Πέρα Χώρα, τα Τσιφολιάνικα και το Κάτω Πηγάδι, συνθέτουν το χωριό, η ιστορία του οποίου ανάγεται στα ρωμαϊκά χρόνια, όταν οι Ρωμαίοι κατέλαβαν το 68μ.Χ. τη διπλανή πόλη, τις Θαλάμες, εγκαθιστώντας στη Λαγκάδα τους στάβλους τους και στη διπλανή περιοχή των Σωματιανών τη σωματοφυλακή τους. Στην είσοδο του χωριού υπάρχει ο παλιός πλακόστρωτος δρόμος, τον οποίο όπως λέγεται δεν έχει αγγίξει οθωμανικό πόδι, κι από όπου περνούσαν οι βυζαντινοί δεσπότες του Μυστρά, όπως κι ο Κολοκοτρώνης με τους Μανιάτες καπεταναίους πηγαίνοντας στην Καλαμάτα.
Στην πλατεία του Σωτήρα στη Λαγκάδα δεσπόζει ο ομώνυμος βυζαντινός ναός, ενώ αξιοθέατα της περιοχής αποτελούν τα βυζαντινά εκκλησάκια Φανερωμένης και Αγίας Μαρίνας, αγιογραφημένα από τον μοναχό Ανδρόνικο, αδελφό του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου. Στην πλατεία του Αϊ-Νικόλα, στον καθεδρικό ναό της Λαγκάδας, βρίσκεται η μαρμάρινη λάρνακα με τα λείψανα του αρμενικής καταγωγής εκχριστιανιστή της Μάνης, Νίκωνος του Μετανοείτε.
Αξιοθέατα στη Λαγκάδα είναι ακόμη ο πύργος Καπιτσίνου (19ου αι.) με τη λιτή κατασκευή του, ο Πύργος Οικονομέα, και το καλλιμάρμαρο αρχοντικό του Γιαννάκου Κισκήρα, με εντοιχισμένες ανάγλυφες παραστάσεις και προτομές.
36° 46.758’n 22° 20.447’eΛαγκάδα. 5όροφος πύργος Καπιτσίνου. 36° 46.747’n 22° 20.512’eΛαγκάδα. βυζαντινό εκκλ.Φανερωμένης. Μαζί με της Αγίας Μαρίνας είναι αγιογραφημένα από τον μοναχό Ανδρόνικο Παλαιολόγο, αδελφό του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου.
Θαλάμες, αρχαία πόλη της Λακωνικής μία των 18 πόλεων των Ελευθερολακώνων, δηλαδή των παραλίων Λακώνων, οι οποίοι είχαν σχηματίσει ομοσπονδία. Η ωραία λιθόκτιστη κρήνη με το εντοιχισμένο αρχαίο υλικό, που σήμερα είναι ορατή στην επαρχιακή οδό, στην πλατεία Πλατάνου, ίσως ταυτίζεται με την αρχαία πηγή με την οποία συνδεόταν το ονειρομαντείο της Ινούς. Οι χρησμοί του μαντείου, που ζητούσαν οι περαστικοί, δίνονταν από τη θεά στον ύπνο τους με τη μορφή ονείρου, ενώ κοιμόντουσαν μέσα στο Ναό.
36° 47.567'n 22° 19.520'eΝομιτσής. Άγιος Γεώργιος. Όμορφα χωριό στους πρόποδες του Γαϊδουροβουνιού (1202μ), με ωραία θέα προς τον Μεσσηνιακό κόλπο. Στο κέντρο του, ο ναός του Αγ. Γεωργίου με το ξυλόγλυπτο τέμπλο, που λέγεται ότι κατασκευάστηκε από κάποιον που είχε καταφύγει εκεί καταδιωκόμενος και με μοναδικό εργαλείο ένα σουγιά! Προσέξτε τα εντοιχισμένα διακοσμητικά ανάγλυφα στις καλοχτισμένες πέτρινες βρύσες του χωριού που αποτελούν μοναδικά αρχιτεκτονικά κτίσματα.
36° 47.875'n 22° 19.085'eΕκκλησία Αγίου Νικολάου. Βρίσκεται Νότια του χωριού Πλάτσα, στη θέση Καμπινάρι, δίπλα στο θέατρο. Η περιοχή έχει ωραία θέα από ψηλά σε όλη την ακτογραμμή! Ο ναός είναι του 9ου ή 10ου αι. μ.Χ.
36° 47.899'n 22° 19.013'eΑνοικτό Θέατρο Μάνης στην Πλάτσα. Θέα.
36° 50.115'n 22° 21.422'e Μηλιά ή Μηλέα (εδώ...) Εκκλησία Μεταμόρφωσης (13ος αι.), με το μοναδικό στην περιφέρεια, ύψους 22 μ, μεγαλόπρεπο καμπαναριό, κατασκευασμένο από ντόπιο μάρμαρο, σε γοτθικό ρυθμό. Το όνομα Μηλέα Αναγράφεται 1η φορά σε Βενετριάνικο έγγραφο του 1465. Λέγεται πως στους αρχαίους χρόνους, στην τοποθεσία αυτή, υπήρχε ναός της θεάς Αθηνάς. Περιβάλλεται από πυκνή βλάστηση, έλατα, βελανιδιές, πεύκα και μουριές στην πλατεία του χωριού. Καταφύγιο της οικογένειας του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.
Καρυοβούνι (εδώ...) (Αράχοβα = καρυδότοπος στα σλάβικα, μέχρι το 1930) με γραφική πλατεία, βρύση και τρεχούμενα νερά - εδώ και ο 3όροφος πύργος Αναστ. Γουδέλη 36° 51.392'n 22° 20.502'eΚαρυοβούνι, Πύργος Γουδέλη 18ου αι. Διατηρητέα Μνημεία ο Ναός Γενεσίου Θεοτόκου των μεταβυζαντινών χρόνων και ο Πύργος Γουδέλη 18ου αι
Καστάνια ή Καστανέα (εδώ...) θαυμάσιο οικιστικό σύνολο με αξιόλογες εκκλησίες, τον πύργο του καπετάνιου Δουράκη (Ντουράκη) και το φαράγγι Λαγκάδι κοντά του.
36° 51.761'n 22° 18.618'eστην πλατεία του χωριού το 5όροφο πυργοσυγκρότημα του καπετάν Ντουράκη (ή Δουράκη) που παρείχε καταφύγιο στον Θ. Κολοκοτρώνη στη διάρκεια του μεγάλου διωγμού των κλεφτών (1803-1806), πριν τη μετάβασή του, το 1806, στην Ελαφόνησο. Ναός Αγίου Πέτρου 12ου αι.
36° 51.833'n 22° 17.517'eΣαϊδόνα, ναός Ταξιάρχη (Άι Στράτηγου) 13ου αι. Σαϊδόνα στα 600μ. Εκκλησία Αγίου Νικολάου του 1830. 36° 53.220'n 22° 17.850'eερείπια καστρομονάστηρου Σαμουήλ (εδώ...) 36° 53.512'n 22° 17.891'eΜονή Βαϊδενίτσας ή Βοϊδενίτσας (εδώ...) 36° 53.482'n 22° 17.620'eΠύργος Κιτρινιάρη (εδώ,,,) Εξωχώρι (Ανδρούβιστα ως το 1932) στα 500μ. 36° 52.663'n 22° 15.086'eΠροάστιο ή Πραστείο, κρήνη των Μελισσηνών του 1643. 36° 52.685'n 22° 15.144'eΠροάστιο, Άγιος Νικόλαος, την Κοίμηση της Θεοτόκου, το Μοναστήρι των Αγίων Θεοδώρων και ένα εντυπωσιακό πέτρινο γεφύρι. 36° 52.673'n 22° 15.246'eΠύργος Περδικέα-Χιουσέα. Έξοδο στον κεντρ.δρόμο.
Β προς Καλαμίτσι, Ν προς Φονέα
36° 49.030'n 22° 17.606'eΜέλσοβα ή Πανταζή, ήσυχη βοτσαλιά δίπλα στον Άγιο Νικόλαο. 36° 48.853'n 22° 17.794'eπαραλία Αγίου Δημητρίου Λιμανάκι Αγίου Δημητρίου.
Απέναντι από το λιμάνι του Αγίου Δημητρίου υπάρχει η βραχονησίδα Πέφνος. Στην Πέφνο, σύμφωνα με τη Μυθολογία, γεννήθηκαν μέσα από ένα αυγό οι Διόσκουροι, Κάστορας και Πολυδεύκης που ήταν ημίθεοι, προστάτες των ναυτιλλομένων και αδελφοί της Ωραίας Ελένης.
36° 48.753'n 22° 17.932'eδιασταύρωση Ν προς Τραχήλα… 36° 48.684'n 22° 17.786'eπύργος Καπετάν Χρηστέα (συμμετείχε στην απελευθέρωση της Καλαμάτας) 36° 48.570'n 22° 17.808'eξωκλήσι Αγίου Δημητρίου, από κάτω μικρή παραλία & λιμανάκι 36° 48.176'n 22° 17.836'eΚαταφύγι, ενδιαφέρουσα βραχώδης «παραλία» με 3όροφο σπήλαιο. Κατάβαση είτε από τον μικρό χώρο στάθμευσης πάνω του είτε από το Katafygio Village. Αποφύγετε κατάβαση με σαγιονάρες και το κολύμπι όταν έχει κύμα. 36° 47.540'n 22° 18.218'eκάστρο σπηλιά Αγίου Δημητρίου, στα βράχια δίπλα στον δρόμο.
Τραχήλα, ψαροχώρι στη Μεσσηνιακή Μάνη, άγνωστο σε πολλούς. Το γραφικό λιμανάκι με τις βάρκες και τα πετρόχτιστα σπίτια, στο μανιάτικο τοπίο. Αναζητήστε το γνήσιο, χοντρό αλάτι του χωριού, που συλλέγεται από τους βράχους της περιοχής. Επιστροφή Β προς Άγ. Δημήτριο, Άγ. Νικόλαο…
Άγιος Νικόλαος (Σελινίτσα)
36° 49.556'n 22° 16.751'eΓνώσπη. Δεν είναι παραλία. Bραχάκια με πλατώματα, σκαλάκια και σπηλιές. Βαθιά βαθυγάλαζα νερά. 36° 50.594'n 22° 15.482'eΧαλικούρα, απόμερη βοτσαλιά. Σε λόφο πάνω από τη Στούπα, σε θέση των αρχαίων Λεύκτρων που προσφέρει υπέροχη θέα, σώζονται τα ερείπια φράγκικου κάστρου («Γιστέρνα» ή «Μποφώρ»), που οικοδομήθηκε το 13ο αιώνα από τον Γουλιέλμο Βιλεαρδουίνο. Λίγα ερείπια. Μόνο για τη θέα. Δεν ανεβαίνει δρόμος. 36° 50.554'n 22° 15.897'eερείπια φράγκικου κάστρου («Γιστέρνα» ή «Μποφώρ»).Τα υπολείμματα φράγκικου κάστρου, στην Ακρόπολη των αρχαίων Λεύκτρων. Στη προϊστορική πόλη έχουν βρεθεί λίθινη αξίνα πρωτοελλαδικής εποχής, μαρμάρινο κεφάλι Αθηνάς, μαρμάρινο Ιονικό κιονόκρανο, μαρμάρινο κεφάλι γενειοφόρου άντρα ρωμαϊκών χρόνων και πήλινη γυναικεία κεφαλή κλασσικών χρόνων. Όλα βρίσκονται στο Μουσείο της Καλαμάτας.
Ανατολικά από τη Στούπα βρίσκονται ο οικισμός Λεύκτρο, με την εκκλησία της Παναγίας (1802), και το χωριό Πύργος, ένα «μπαλκόνι» με εξαίρετη θέα, παραδοσιακό χρώμα και τη βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας, την Πάνω Παναγία.
36° 51.020'n 22° 15.499'eπαραλία Καλόγρια, μεγάλη αμμουδιά γεμάτη απ' άκρη σ' άκρη με δεκάδες ομπρελοκαθίσματα. Δυσκολία εύρεσης χώρου στάθμευσης.
36° 51.730'n 22° 15.012'eπαραλία Δελφίνια, άμμο με βότσαλα και λίγη σκιά. Σκαλάκια.
36° 52.043'n 22° 14.893'eπαραλία Φονέας, μεγάλα λευκά βότσαλα, με βράχια στις άκρες και αρκετή σκιά από αυτά στην αριστερή (νότια) πλευρά της. Μπιτσόμπαρο και άνετος χώρος στάθμευσης / αναστροφής.
«Στον δρόμο από Αρεόπολη προς Καρδαμύλη, 100 µ. μετά την παραλία του Φονέα, αναζητήστε στα δεξιά µια πινακίδα «scuba diving» καθώς δεν υπάρχει άλλο διακριτικό. Εκεί θα αφήσετε το αυτοκίνητο και θα κατεβείτε ένα δύσβατο μονοπάτι μέχρι το εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς ενάλιο σπήλαιο. Χωρίζεται σε 2 μεγάλους θαλάμους µε λίμνες µε θαλασσινό νερό (αν είστε τολμηροί κάντε µια βουτιά) που συνδέονται μεταξύ τους µε διάδρομο. Στην 1η αίθουσα ένας φεγγίτης επιτρέπει την είσοδο των ακτίνων του ηλίου που αντανακλούν στα νερά και δημιουργούν ένα παραμυθένιο τοπίο, ενώ στη 2η ένας εντυπωσιακός σταλακτιτικός διάκοσμος συνθέτει όμορφο σκηνικό.»
36° 52.678'n 22° 14.390'eπαραλία Καλαμίτσι, βοτσαλιά με κυπαρίσσια μέχρι τη θάλασσα. Τον Ιούλιο του 2022 είχαν ρίξει άμμο!
36° 52.715'n 22° 14.410'eΜουσείο Μπενάκη (εδώ...), σπίτι του Patrick Leigh Fermor (εδώ...), ενός Άγγλο-Ιρλανδού συγγραφέα και διάσημο κάτοικο της περιοχής, που έγραψε πολλά έργα για την Ελλάδα και τη Μάνη. Ο συγγραφέας πολέμησε ως «Μιχάλης» στην Αντίσταση της Κρήτης, αλλά έπεσε στη μάχη με τον έρωτά του με τη Μάνη και διάλεξε να τη μοιράζεται με την πατρίδα του. Πρόκειται για ένα σπίτι-μουσείο σε μια πανέμορφη τοποθεσία και έναν μεσογειακό κήπο.
Καρδαμύλη μπροστά στο λιμανάκι της, βρίσκεται το γραφικό νησάκι Μερόπη (ή Αμυγδαλόνησος), πάνω στο οποίο σώζονται ερείπια ενετικών τειχών και η μονόκλιτη καμαροσκέπαστη βασιλική της Kοίμησης της Θεοτόκου του 18ου αιώνα.
36° 53.006'n 22° 14.040'eΚαρδαμύλη, το παλιό Τελωνείο στην άκρη του μικρού λιμανιού. Φωτογραφίστε το από πάνω. Κάτω χάνει.
Όμορφος πετρόχτιστος οικισμός με μεγάλη ιστορία. Το πιο αναγνωρίσιμο χωριό της περιοχής. Την αναφέρει ο Όμηρος μεταξύ των πόλεων που είχε υποσχεθεί να χαρίσει ο Αγαμέμνονας στον Αχιλλέα αν παντρευόταν μια από τις κόρες του, την Ιφιάνασσα, τη Λαοδίκη ή τη Χρυσόθεμη. Η Καρδαμύλη έπαιξε σημαντικό ρόλο κατά την προετοιμασία της επανάστασης του 1821. Σήμερα μπορείτε να περπατήστε στα σοκάκια και να θαυμάσετε τους ιστορικούς Πύργους και Πυργόσπιτα της. Μην χάσετε την μεγαλοπρεπή βυζαντινή εκκλησία του Αγ. Σπυρίδωνα 18αι, τους τάφους των Διόσκουρων που είναι λαξεμένοι σε βράχο κοντά στο φαράγγι του Βυρού και τα ερείπια του μεσαιωνικού κάστρου.
Οι πεζοπόροι μπορείτε να περπατήσετε στο φαράγγι του Βυρού, μήκους περίπου 20 χλμ., σε μια διαδρομή εντυπωσιακή μέσα από άγρια τοπία και πλούσια βλάστηση.
Παράκαμψη από Καρδαμύλη.Πετροβούνι, όμορφο ορεινό χωριό με θέα στην Καρδαμύλη.
36° 53.629'n 22° 14.593'eΑγία Σοφία (Γουμνίτσα) εκκλ.Αγίας Σοφίας από Πετροβούνι, όμορφη θέα προς την Καρδαμύλη και την καταπράσινη γύρω περιοχή, από τον δρόμο, όχι από το όμορφο ξωκλήσι. 36° 54.014'n 22° 15.008'eθέα προς το φαράγγι Βυρού και τη μονή Λυκακίου.
Επιστροφή…
36° 53.477'n 22° 14.094'eΠύργος Μούρτζινου. Ωραία εξωτερική εικόνα και ενδιαφέρουσα η εσωτερική περιήγηση. Πετρόχτιστο συγκρότημα με πύργο, οχυρή κατοικία-οντά, βοηθητικά κτίσματα και την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα. Χτίστηκε μεταξύ του 17ου και του 19ου αι., ανήκε στο πανίσχυρο γένος των Τρουπάκηδων-Μούρτζινων και φιλοξενεί έκθεση που βοηθάει να κατανοήσουμε τη σχέση της μανιάτικης κοινωνίας με τη μανιάτικη αρχιτεκτονική: όσο πιο κλειστή η πρώτη τόσο πιο αμυντική η δεύτερη. Καθημερινά 08.00-20.00 πλην Δευτέρας. Είσοδος: 2 ευρώ.
Εκκλησία Αγίου Σπυρίδωνα. Πιο πάνω (Α), από μονοπάτι, οι τάφοι Διόσκουρων
36° 53.516'n 22° 14.163'eθολωτοί τάφοι Διόσκουρων του Κάστορα & του Πολυδεύκη. …τους δύο λαξευτούς τάφους στην Αγία Σοφία της Παλαιάς Καρδαμύλης οι οποίοι από τον Στράβωνα αποδίδονται στους Διόσκουρους. Βόρεια από τους τάφους ο χάρτης μου δείχνει την Αρχαία Καρδαμύλη.
36° 53.669'n 22° 13.507'eπαραλία (τα) Ριτσά
Παράκαμψη...13.1 χλμ 21’ από Ριτσά ή Καρδαμύλη.
36° 54.018'n 22° 14.279'eΚαλύβες, Άγιος Μάμας (1750) 4 χλμ με εικόνες από την Οδησσό. Καλύβες, με τα πέτρινα σπίτια και τα στενά δρομάκια. 36° 54.898'n 22° 14.223'eΠροσήλιο (Λιασίνοβα), πύργος Πατριαρχέα. Τσέρια (εδώ...). Το μπαλκόνι της Μάνης. 36° 54.770'n 22° 13.157'eΘέα προς την Καρδαμύλη από τον κεντρικό δρόμο. 36° 55.771'n 22° 12.043'eγυναικεία μονή Ανδρουμπεβίτσας. Βυζαντινή. 36° 55.784'n 22° 11.539'eΜάλτα. Άγ.Γιώργης/Πύργος Μαυρίκου κοντά Κουτήφαρη-Αλούπηδων
36° 56.076'n 22° 11.695'eΚάστρο Ζαρνάτας (εδώ...) ή Κάστρο του Κουμουνδουράκη & ξωκλήσι Ζωοδ. Πηγής στο λόφο. Ενα από τα τέσσερα μεγάλα κάστρα της Μάνης, υστεροβυζαντινό που καταστράφηκε από τους Τούρκους οι οποίοι το ξαναέκτισαν τον 17ο αιώνα και του έδωσαν τη σημερινή του μορφή.
36° 56.043'n 22° 11.611'eΚοίμηση της Θεοτόκου 13αι με σπουδαίες τοιχογραφίες.
36° 56.256'n 22° 11.886'eΠυργόσπιτο Κουμουνδουραίων (εδώ...). Ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος (1815 – 1883) διετέλεσε 10 φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας για συνολικό διάστημα 7.5 χρόνων. Η προτομή του βρίσκεται στην είσοδο του πύργου.
36° 56.265'n 22° 11.908'eδίπλα στον πύργο ο μυκηναϊκός τάφος του ομηρικού Μαχάονος (εδώ...) κι εδώ...«Ο θολωτός τάφος του Κάμπου είναι κατασκευασμένος στις Β/ΒΑ υπώρειες χαμηλού λόφου, στην τοποθεσία Γαρμπελιά, στα δεξιά του δημόσιου δρόμου, με κατεύθυνση από την Καλαμάτα προς τη Μάνη. Στην κορυφή του λόφου η ερειπωμένη σήμερα πυργοειδής κατοικία του Αλεξάνδρου Κουμουνδούρου.»
36° 56.277'n 22° 12.135'eΚάμπος, εκκλησάκι Αγίων Θεοδώρων 12αι. 36° 57.283'n 22° 11.339'eΓεφύρι Κοσκόρακας. 36° 56.286'n 22° 10.798'eΠύργος Κετσέα στους Άνω Δολούς. 36° 55.428'n 22° 09.734'eΒυζαντινού τύπου εκκλησάκι του Αγ. Νικολάου δίπλα στον δρόμο. 36° 55.041'n 22° 09.303'eΚαλλιανέϊκα, εκκλ.Ζωοδόχου Πηγής. 36° 55.766'n 22° 08.515'eπαραλία και λιμανάκι Κιτριές (εδώ...) Ένα από τα πιο γραφικά χωριά της Μεσσηνίας, μέσα σε έναν μικρό όρμο, οι Κιτριές αποτελούν ιστορικό χωριό του νομού, καθώς επί Τουρκοκρατίας αποτελούσαν την έδρα των Μπέηδων της Μάνης, καθώς και το σημαντικότερο λιμάνι του Μεσσηνιακού κόλπου. Εδώ υπογράφηκε το ιστορικό «Σύμφωνο των Κιτριών» κατά το 1819 από τις οικογένειες Μαυρομιχαλαίων, Γρηγοράκηδων και Τρουπάκηδων οι οποίες υποσχέθηκαν μεταξύ τους ειρήνη καθώς και ένωση των δυνάμεών τους κατά την Επανάσταση του 1821, ενώ τον Μάρτιο του 1821 ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης ανέλαβε αρχηγός των σπαρτιατών δυνάμεων.
36° 56.864'n 22° 08.694'eπαραλία Σάντοβα. Άμμος & βότσαλα έξω, βότσαλα μέσα. 36° 57.292'n 22° 08.639'eΑκρογιάλι η μεσαία από τρεις βοτσαλιές. 36° 57.827'n 22° 08.479'eΑβία νότια 36° 57.929'n 22° 08.456'eΑβία βόρεια 36° 58.005'n 22° 08.491'eΠαλαιοχώρα Αβίας 36° 57.371’n 22° 12.431’eπέτρινο γεφύρι στο Μπίλιοβο, στο φαράγγι του Ριντόμου.
Μπίλιοβο: Μια από τις πιο γνωστές και όμορφες πεζοπορικές διαδρομές της Μεσσηνίας, το λιθόστρωτο καλντερίμι που συνδέει τα χωριά Σωτηριάνικα και Αλτομιρά στην Έξω Μάνη και χαρακτηρίστηκε πρόσφατα ως μνημείο. Το σωζόμενο σήμερα τμήμα του έχει μήκος 3 χιλιομέτρων και με 83 στροφές (από τις οποίες οι 78 είναι 180μοιρών) ανεβαίνει από τα Σωτηριάνικα (υψόμετρο 300 μέτρων) στα Αλτομιρά (υψόμετρο 800 μέτρων). Σε ορισμένα τμήματα αναρριχάται πάνω στο βράχο και κατά το μεγαλύτερό του κομμάτι κινείται παράλληλα και μέσα σε ρέμα μεγάλης κλίσης. Καθώς η διαδρομή ανηφορίζει και το υψόμετρο αυξάνεται, οι πεζοπόροι έχουν τη δυνατότητα να θαυμάζουν από ψηλά τα χωριά της Μάνης και τον Μεσσηνιακό κόλπο. Η κατασκευή του μονοπατιού ξεκίνησε το 1904 και θεωρείται επίτευγμα της λαϊκής αρχιτεκτονικής. Πολλές από τις στροφές του είναι κατασκευασμένες σε μεγάλη κλίση εδάφους, ενώ για τη δημιουργία του μονοπατιού εργάστηκαν τεχνίτες και εργάτες πέτρας από τα γειτονικά χωριά. Υπολογίζεται, με βάση σκαλισμένη σε μια πέτρα επιγραφή πως το καλντερίμι τελείωσε το 1928. Η πεζοπορική αυτή ανάβαση είναι από τις πιο δημοφιλείς διαδρομές στην Μεσσηνία. Διαρκεί περίπου δύο με δυόμισι ώρες και αν εξαιρέσει κανείς ότι είναι ανηφορικής πορείας, δεν παρουσιάζει ιδιαίτερη δυσκολία.
36° 58.298'n 22° 13.846'e Αλτομιρά. Το χωριό βρίσκεται αμφιθεατρικά χτισμένο στη βουνοπλαγιά του Ταΰγετου και πήρε το όνομά του από τον ληστή Αλτόμορο που βρήκε καταφύγιο στην περιοχή. Στο ακατοίκητο σήμερα χωριό θα θαυμάσετε επίσης εκκλησίες με υπέροχες τοιχογραφίες, πέτρινα σπίτια, εξαιρετικά δείγματα Μανιάτικης αρχιτεκτονικής.
36° 58.247'n 22° 08.614'eπαραλία Αρχοντικού, η μεσαία από 3 βοτσαλιές
Παράκαμψη8+8 = 16 χλμ 17’ + 17’ = 34 λεπτά
36° 58.510'n 22° 10.602'eΠύργος ή κάστρο των Καπετανάκηδων στο χωριό Χαραυγή (Τρικότσοβα). Οι Καπετανάκηδες ήταν μια από τις Μανιάτικες οικογένειες που ήταν οπλαρχηγοί, ξεκίνησαν και συνέχισαν τον επαναστατικό αγώνα του 1821. Στην είσοδο υπάρχει τάφος χωρίς να αναφέρονται υπόλοιπα στοιχεία.Επιστροφή…
και η Μάχη του Πολυάραβου (28 Αυγούστου 1826) (εδώ...) οι 3 νικηφόρες μάχες κατά του Ιμπραήμ που κράτησαν τη Μάνη ελεύθερη και μαζί με τη νίκη του Υψηλάντη στους βάλτους των Μύλων την προηγ. χρονιά (13-06-1825) την επανάσταση του 1821 ενεργή.
Για όσους ενδιαφέρονται για το χρονολόγιο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 πιέστε εδώ…
Και για όσους βαριούνται να ψάχνουν, μερικές αράδες για το… μεγαλείο της φυλής μας.
Ο εμφύλιος πόλεμος κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης. Σωστά διάβασες αγαπητέ και μοναδικέ μου αναγνώστη. Εμφύλιος (εδώ...)!
Η πρώτη περίοδος από το Ιανουάριο έως τον Ιούνιο του 1824. Η δεύτερη περίοδος από τον Νοέμβριο έως τον Δεκέμβριο του 1824. 6 Φεβρουαρίου 1825, ο Θ. Κολοκοτρώνης συλλαμβάνεται και φυλακίζεται στην Ύδρα. 12 Φεβρουαρίου 1825,ο Ιμπραήμ αποβιβάζεται – ανενόχλητος – με την εμπροσθοφυλακή του στρατού του και 11 ευρωπαίους αξιωματικούς στη Μεθώνη. Μοναδικές απώλειές του… 50 άνδρες που πνίγηκαν στην αποβίβαση!
26 Απριλίου 1825 ο Ιμπραήμ καταλαμβάνει τη Σφακτηρία. Ανάμεσα στα θύματα ο Αναστάσιος Τσαμαδός, ο Σταύρος Σαχίνης, ο υπουργός πολέμου Αναγνωσταράς, ο Ιταλός κόμης Σαντόρε ντι Σανταρόζα. Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος κι ο φρούραρχος του Νεοκάστρου Γεώργιος Σαχτούρης κατάφεραν να διαφύγουν με το πλοίο του Τσαμαδού, τον «Άρη», το οποίο με κυβερνήτη τον ύπαρχο Νικόλαο Βότση και τον υποπλοίαρχο Δημήτριο Σαχτούρη, κατάφερε να σπάσει τον κλοιό των αιγυπτιακών πλοίων προξενώντας μεγάλες ζημιές και να διαφύγει μετά από πολύωρη ναυμαχία, διάτρητο από τις σφαίρες, χωρίς κατάρτια και με απώλειες 2 νεκρών ναυτών και 6 τραυματιών.
Περισσότερες λεπτομέρειες στο βιβλίο του Μιχαήλ Β. Σακελλαρίου «Η απόβαση του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο».
11 (ή 23 με το νέο ημερολόγιο) Μαΐου 1825, μετά από διαπραγματεύσεις οι υπερασπιστές του Νεόκαστρου το παραδίδουν στον Ιμπραήμ και αποχωρούν συνοδεία ευρωπαϊκών πλοίων. 18 Μαΐου 1825,ο Κολοκοτρώνης αποφυλακίζεται από την Ύδρα. 20 Μαΐου 1825,πέφτει ο Παπαφλέσσας στο Μανιάκι.
5 Ιουνίου 1825,δολοφονείται ο φυλακισμένος στην Ακρόπολη Οδυσσέας Ανδρούτσος. 10 Ιουνίου 1825,ο Ιμπραήμ καταλαμβάνει την Τριπολιτσά. 13 Ιουνίου 1825,ο Ιμπραήμ χάνει τη μάχη στους Μύλους από τον Δ. Υψηλάντη & τον Ι. Μακρυγιάννη. 14 Ιουνίου 1825ο Ιμπραήμ καίει το Άργος. 23 Ιουνίου 1825,ο Κολοκοτρώνης χάνει τη μάχη στα Τρίκορφα Τριπολιτσάς
23 Αυγούστου 1825,ο Ιμπραήμ καταλαμβάνει την Μονεμβασιά. 8-11 Νοεμβρίου 1825, εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του Ιμπραήμ στην Ηλεία. 10-11 Απριλίου 2026,η Έξοδος του Μεσολογγίου. 22-25 Ιουνίου 1826,ο Ιμπραήμ χάνει στη Μάχη της Βέργας. 22-26 Ιουνίου 1826,ο Ιμπραήμ χάνει στη Μάχη του Δυρού.
28 Αυγούστου 1826,ο Ιμπραήμ χάνει στη Μάχη του Πολυάραβου, που πήρε το όνομά του από τα πολλά θύματα των Αιγύπτιων που έπεσαν εκεί. 30 Μαρτίου 1827,η Εθνοσυνέλευση εκλέγει τον Ιωάννη Καποδίστρια «Κυβερνήτη της Ελλάδος» με 7ετή θητεία 8-20 Οκτωβρίου 1827 η Ναυμαχία του Ναβαρίνου (εδώ...). Οι απώλειες των Οθωμανών υπολογίζονταν σε 6.000 ενώ μόνο πάνω στην τουρκική και αιγυπτιακή ναυαρχίδα οι νεκροί και οι τραυματίες ήταν περίπου 1.000. Από τη συμμαχική πλευρά οι νεκροί και τραυματίες ήταν 654 άνδρες εκ των οποίων 272 Βρετανοί, 184 Γάλλοι και 198 Ρώσοι. Ο Δεριγνύ ανέφερε ότι «στην ιστορία δεν υπήρξε μεγαλύτερη καταστροφή στόλου».
6 Ιανουαρίου 1828,φτάνει στο Ναύπλιο ο Ιωάννης Καποδίστριας. Ορκίζεται στις 20 Ιανουαρίου. 7 Ιουλίου 1828,υπογράφεται πρωτόκολλο ανάμεσα στις τρεις Μεγάλες Δυνάμεις. Αποφασίζεται η αποστολή στην Πελοπόννησο γαλλικού εκστρατευτικού σώματος υπό τον Μεζόν, με σκοπό να εκδιώξει τον Ιμπραήμ. 4 Σεπτεμβρίου 1828,αρχίζει η αποχώρηση των τουρκοαιγυπτιακών στρατευμάτων. 27 Σεπτεμβρίου 1828αναχωρεί και ο Ιμπραήμ από την Πελοπόννησο.
3 Φεβρουαρίου 1830,σύμφωνα με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου που υπογράφεται από τις Μεγάλες Δυνάμεις, δημιουργείται ανεξάρτητο ελληνικό κράτος με οροθετική γραμμή προς βορρά και δυτικά τη γραμμή Αχελώου-Σπερχειού. Το ελληνικό στέμμα προσφέρεται στον Λεοπόλδο της Σαξονίας-Κόμπουρκ & Γκότα (εδώ...), ο οποίος τελικά το αρνείται.
«Υπάρχει κι ένας τρίτος γύρος του Εμφυλίου (εδώ...). Θα ξεσπάσει αμέσως μετά τη δολοφονία Καποδίστρια και θα διαρκέσει μέχρι την άφιξη του Όθωνα. Είναι ο πλέον άγνωστος, ο μακρύτερος σε διάρκεια και ο πιο φοβερός. Φαίνεται να αποδεικνύει στην Ευρώπη ότι οι Έλληνες δεν μπορούν να αυτοκυβερνηθούν. Αυτό όμως που συμβαίνει στην Ελλάδα δεν αποτελεί την εξαίρεση αλλά τον κανόνα. Όπως γράφει ο David Armitage, κάθε μεγάλη επανάσταση εμπεριέχει και έναν εμφύλιο πόλεμο. Ο δικός μας εμφύλιος, αν πρέπει οπωσδήποτε να χαρακτηριστεί, έστω σχηματικά, ήταν ένας εμφύλιος της παράδοσης με τη νεωτερικότητα. Ευτυχώς τον κέρδισε η δεύτερη.»
Στο διαδίκτυο αρκετοί γράφουν ότι…«…Περαστικός βλέπεις τη Μάνη σε τρεις ημέρες, περπατητής σε τρεις μήνες και για να δεις τη ψυχή της θέλεις τρεις ζωές. Μία για τη θάλασσα, μία για τα βουνά της και μία για τους ανθρώπους της...» Εμείς την είδαμε άλλη μία φορά σαν περαστικοί.
Σημ.: Οι λέξεις με τα έντονα και υπογραμμισμένα τμήματα είναι σύνδεσμοι (links) στο διαδίκτυο.
«Κι από του Πενταδάχτυλου (του Ταΰγετου) τα ριζοβούνια, κοίτα! Χολιαστικοί, αλαζονικοί, μ’ όλα τα καταφρόνια (περιφρονητική, υποτιμητική στάση), κι άσεβοι προς την αφεντιά, και σε δικούς και ξένους σκληροί, με κύρη τους το κούρσος (κουρσάρικη επιδρομή, πειρατεία), ερωτιά το κέρδος, πρωτομαστόροι της χωσιάς (της ενέδρας), και μέσα τους κρατώντας, και χριστιανοί κι ας λέγονται, μια σπίθα από την πίστη των τσακισμένων είδωλων, των πρωτινών Ελλήνων, ακόμα αχώνευτη σε στάχτη μέσα. Νά οι Μανιάτες! Κι είναι όπως είναι οι βράχοι τους, και σουβλεροί και ολόρθοι, και ολόγυμνοι και απάτητοι και ξεμοναχιασμένοι, τα Κακοβούνια, ο Ματαπάς (Ταίναρο). Κουρσάροι για κουρσάρους. Και βρίσκονται και πλάι μ’ αυτούς, μόνο μ’ αυτούς μονιάζουν, κι άλλοι ανυπόταχτοι, στερνοί και μετρημένοι, αρχαίων, σβησμένων Όλυμπων πιστοί, και καλογεροφάγοι.»
Ο δε Ντίνος Κιούσης στην εφημερίδα καθημερινή στις 20-06-2009 γράφει για την Μάνη:
«Μιλώντας γενικώς για Μάνη εννοούμε το μεσαίο «πόδι» της Πελοποννήσου που καταλήγει στο ακρωτήριο Ταίναρο. Αρχίζει λίγο έξω από το Γύθειο και φτάνει μέχρι τον οικισμό Βέργα, έξω από την Καλαμάτα. Χωρίζεται στην Έξω και τη Μέσα Μάνη. Η Έξω ή Μεσσηνιακή Μάνη αποτελείται από τους Δήμους Λεύκτρου και Αβίας και η Μέσα ή Λακωνική Μάνη από τους Δήμους Σμύνους, Γυθείου, Οιτύλου και Ανατολικής Μάνης. Η Μέσα Μάνη πάλι χωρίζεται σε Προσηλιακή και Αποσκιαδερή. Οι δύο τελευταίες ονομασίες έχουν να κάνουν με τον προσανατολισμό του κάθε οικισμού, δηλ. σε ποια μεριά του «αυχένα» του Ταΰγετου βρίσκεται. Όσοι «βλέπουν» στον Λακωνικό Κόλπο, δηλ. στην Ανατολή, ανήκουν στην Προσηλιακή Μάνη. Όσοι «βλέπουν» στον Μεσσηνιακό Κόλπο ανήκουν στην Αποσκιαδερή. Και γιατί σας τα λέω όλα αυτά; Επειδή τα επίθετα των κατοίκων της Προσήλιας Μάνης καταλήγουν σε -άκος ενώ της Αποσκιαδερής και Έξω Μάνης σε -έας!
Η Μάνη έχει έκταση 1.800 τετρ. χλμ. και είναι ένα επιβλητικότατο άγριο βραχώδες τοπίο με λίγες ελιές και αρκετές φραγκοσυκιές. Εκεί, θα βρείτε υπέροχους μικρούς ορμίσκους και παραλίες, 250 χωριά και μικρούς οικισμούς, τους 98 από τους 118 παραδοσιακούς οικισμούς της Πελοποννήσου, 800 πυργόσπιτα, 7 κάστρα και πάνω από 1.000 βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες.
Για την ονομασία της υπάρχουν πολλές εκδοχές. Μία αναφέρει ότι προέρχεται από το περίφημο κάστρο της Μαΐνης, που κτίστηκε επί Λέοντα Σοφού, στις αρχές του 10ου αιώνα και πάνω σε αυτό ο Γουλιέλμος Βιλεαρδουίνος έκτισε καινούργιο το 1248. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Μάνης είναι τα πυργόσπιτά της. Στην ουσία, είναι τετράγωνοι μικροί πύργοι με στενά ορθογώνια παράθυρα, ίσα-ίσα να χωράει η κάννη του τουφεκιού. Όμως, λέγονται και πυργόσπιτα γιατί οι οικογένειες έμεναν εκεί μέσα.»
«Στη νεώτερη εποχή, η σχέση με τις κρατικές αρχές εκφράζεται πλέον και με τη διάκριση ανάμεσα σε «πειρατές» και «κουρσάρους». Οι απλοί πειρατές ήταν αυτοί που δρούσαν μόνο για δικό τους λογαριασμό, έχοντας αποκλειστικά το δικό τους κέρδος ως στόχο: ήταν, ας πούμε, ελεύθεροι επαγγελματίες. Αντίθετα, κουρσάροι λέγονταν όσοι λειτουργούσαν υπό την κάλυψη και για λογαριασμό μιας κρατικής δύναμης, επιτιθέμενοι μόνο στα εχθρικά σ’ αυτήν πλοία. Συχνά αυτό γινόταν και με περίπου επίσημο τρόπο, με σύναψη συμβολαίων κ.λπ: ήταν δηλαδή νόμιμοι, τουλάχιστον από την οπτική γωνία του κράτους που τους κάλυπτε.» «Ίσως ο πρώτος κουρσάρος/πειρατής που θα περνούσε στην Ιστορία ως επαναστάτης ήταν ο Λάμπρος Κατσώνης. Γεννημένος στη Λιβαδειά το 1752, κατατάχθηκε ήδη σε ηλικία 18 ετών στο ρωσικό ναυτικό. Επέστρεψε στο Αιγαίο για να αναλάβει δράση ως κουρσάρος για λογαριασμό των Ρώσων, οι οποίοι τότε βρίσκονταν σε πόλεμο με τους Οθωμανούς. Παρακινούσε ταυτόχρονα τους κατοίκους του Αιγαίου να επαναστατήσουν εναντίον των Τούρκων – χωρίς πολλή επιτυχία. Όταν η Ρωσία τελικά έκλεισε ειρήνη με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, ο Κατσώνης αρνήθηκε να σταματήσει τη δράση του. Έχασε έτσι τη ρωσική στήριξη και μετατράπηκε από κουρσάρο σε απλό πειρατή: με ορμητήριο το Πόρτο Κάγιο στην ημιαυτόνομη Μάνη συνέχισε για μερικά χρόνια να επιτίθεται σε οθωμανικά, αλγερίνικα και γαλλικά καράβια. Φρόντιζε όμως να δίνει και μια πολιτική διάσταση στη δράση του: αποκαλούσε τον εαυτό του «απελευθερωτή της Ελλάδας» και συνέταξε το δικό του Μανιφέστο.»
Περισσότερες λεπτομέρειες για τον Λάμπρο Κατσώνη και το Μανιφέστο του, εδώ... κι εδώ...
1791. Ο Λ. Κατσώνης και ο Α. Ανδρούτσος με στόλο 24 πλοίων, κάνουν πειρατικό ορμητήριό τους το Πόρτο Κάγιο. Τo ίδιο διάστημα δρούσε στην Κίμωλο Μανιάτικη φελούκα με Ρώσικη σημαία.
«Υπάρχει μια μεγάλη διαφορά, νοηματική, μεταξύ των λέξεων «πειρατής» και «κουρσάρος», που δεν την ξέρουν όλοι. Ο πειρατής, από το ρήμα «πειρώ», που σημαίνει «προσπαθώ, δοκιμάζω», είναι ο ληστής της θάλασσας, και μεταφορικά, αυτός που ασχολείται επαγγελματικά με κάτι, χωρίς να έχει νόμιμη άδεια γι’ αυτό, όπως, για παράδειγμα, ο ραδιοπειρατής. Ο κουρσάρος, από την άλλη, είναι κι αυτός ληστής της θάλασσας, μόνο που έχει νόμιμη άδεια από τον ηγεμόνα του να το κάνει!»
«Να πούμε πως η λέξη «κουρσάρος» παράγεται από το ιταλικό «corsaro», που κι αυτό προέρχεται από το λατινικό «cursarius» και «cursus», από το ρήμα «curro», που σημαίνει «τρέχω». Από το ίδιο ρήμα προέρχεται και η ιταλική λέξη «corsa» που έγινε στα ελληνικά «κούρσα», με χίλιες δυο σημασίες, από αυτοκίνητο και τρέξιμο, μέχρι αγώνας ταχύτητας και μεταφορά επιβάτη.»
Το τρίτο σκέλος των φετινών μας καλοκαιρινών διακοπών στη Μάνη και ειδικά στη Λακωνική Μάνη από την Τετάρτη 14 Ιουλίου μέχρι και την Παρασκευή 16 Ιουλίου 2021..
Για τη διαμονή μας επιλέξαμε το Πόρτο Κάγιο και συγκεκριμένα το μικρό «Ακρωτήρι» που μας άρεσε η θέση του μπροστά στη θάλασσα. Κάναμε κράτηση μέσω booking και πληρώσαμε 90€ τη βραδιά με πρωινό. Άλλες τιμές που βρήκαμε στο booking ήταν το Psamathous - στην δεξιά άκρη της παραλίας και λίγο πίσω απο αυτήν - με 81€ (στην προσφορά genius του Booking και το δωμάτιο 3 στο σάιτ τους) με πρωινό και θέα θάλασσα. Τα υπόλοιπα δωμάτιά του με 90€. Επίσης είδαμε και το Porto Kale - κι αυτό στη δεξιά άκρη της παραλίας - 120€ τη βραδιά με πρωινό. Οι τιμές μας φάνηκαν ακριβές έως πολύ ακριβές για την περιοχή.
Υπάρχουν πολλές ωραίες παραλίες – με βότσαλα κυρίως – στις γύρω περιοχές.
Εμείς και τις 3 ημέρες κολυμπήσαμε στην συμπαθητική παραλία με τα βότσαλα και την άμμο στον κόλπο του Πόρτο Κάγιο μπροστά στο δωμάτιό μας, στις δωρεάν ξαπλώστρες και ομπρέλες του μικρού καταλύματος.
Φάγαμε μέτριο προς καλό φαγητό στην ταβέρνα «Ακρωτήρι» κάτω από το δωμάτιό μας και πληρώσαμε 79€ + 59.50€ = 138,50€.
Στην επιστροφή, στους 8 σταθμούς διοδίων, στη διαδρομή από Καλαμάτα μέχρι Κηφισιά, πληρώσαμε 16.45€.
Διανύσαμε 627,70 χλμ, καταναλώσαμε 97,91 λίτρα απλής αμόλυβδης βενζίνης και πληρώσαμε 165,50€. Συμπληρώσαμε με 49,91 λίτρα x 1,693 = 84,50€ στην ΕΚΟ στην Αρεόπολη και στην ΕΚΟ της οδού Τατοΐου στην Κηφισιά 48.00 x 1,1688 = 81€.
Η μέση κατανάλωση ήταν 15,60 λίτρα / 100 χλμ.
Μας άρεσαν…
Η διαδρομή από Γύθειο – Πόρτο Κάγιο – Βάθεια – Λιμένι. Τα χωριά Βάθεια, Λάγια, Σπίρα, Μαρμάρι – όχι το ξενοδοχείο από κάτω – Γερολιμένας και Λιμένι. Οι παραλίες Σκουτάρι, Κότρωνας, Χαλικιά του Βάττα, Μάραθος, Πόρτο Κάγιο, Μαρμάρι. Τα πολλά πέτρινα πυργόσπιτα σε όλη την περιοχή της Μάνης. Ο Φάρος στο Ταίναρο, η θέα στη θάλασσα, ο ήχος των κυμάτων λίγα μέτρα πιο κάτω και γενικά η περιοχή.
Δεν μας άρεσαν…
Η εικόνα του ξενοδοχείου κάτω από το γραφικό χωριό Μαρμάρι.
Έξω από την Αρεόπολη, η ανηφορική διαδρομή προς τον Προφήτη Ηλία, ανάμεσα σε σκουπίδια και μπάζα.
Πιέστε στην εικόνα που ακολουθεί να δείτε το μικρό μας βίντεο από την Νεάπολη και την Ελαφόνησο στο YouTube. Επιλέξτε υψηλή ανάλυση (HD 1080) και πλήρη οθόνη.
Συντεταγμένες και σχόλια από μέρη που μας άρεσαν ή βρήκαμε ενδιαφέροντα.
Το Γύθειο – η Λαρύσια του Ομήρου, η Γη θεών του Παυσανία – και πολλές περιοχές της Μάνης – όπως η καταβύθιση της Λας – αλλά και της Πελοποννήσου, καταστράφηκαν από τον μεγαλύτερο και εξαιρετικά καταστροφικό σεισμό που έγινε ποτέ στη Μεσόγειο – δυτικά της Κρήτης – μεγέθους 8.3 – 8.7 βαθμών της κλίμακας Ρίχτερ στις 21 Ιουλίου 365 μ.Χ. Το δε τσουνάμι που ακολούθησε προξένησε μεγάλες καταστροφές σε όλη την ανατολική Μεσόγειο.
Το νησάκι Κρανάη ή Μαραθονήσι – απέναντι από το Γύθειο – που σύμφωνα με το μύθο, πέρασαν την πρώτη τους νύχτα ο Πάρις με την Ωραία Ελένη. Εδώ βρίσκεται ο φάρος και το λαογραφικό μουσείο – γράφουν ότι είναι πάντα κλειστό – στον πύργο του Τζανετάκη (όνομα) Γρηγοράκη (1785 – 1868) του στρατηγού της επανάστασης του 1821. Τα παιδιά του, Πιέρρος και Θεόδωρος Τζαννετάκης, υιοθέτησαν ως οικογενειακό επίθετο, κατά τα έθιμα της εποχής, το όνομα του πατέρα τους, Τζαννετάκης. Ο παραλιακός δρόμος συνεχίζει στο νησάκι Κρανάη μέχρι την μικρή εκκλησία του Αγίου Πέτρου.
36° 45.767’n 22° 28.156’eΟ πύργος Χατζάκου (με το κανόνι) στον οικισμό Πιλάλα 51536° 43.989’n 22° 34.203’eΠαραλία Μαυροβούνι. Μεγάλη σε μήκος αμμουδιά. Παράκαμψη προς τα Μπαρδουνοχώρια στο κάστρο της Μπαρδούνας και το τρίτοξο γεφύρι της Στάρας στο φαράγγι Σμήνους.
36° 49.222’n 22° 28.405’eγεφύρι της Στάρας στο φαράγγι του Σμήνους. 36° 50.043’n 22° 26.807’eερείπια Κάστρου Μπαρδούνας. Μπαρδουνοχώρια Βόρεια από τα χωριά της Μάνης. Βαρδούνια ή Μπαρδούνια λεγόταν όλη η περιοχή γύρω από το κάστρο της Μπαρδούνας στον Άγιο Νικόλαο. Κρεμασμένα στον βράχο πάνω από το φαράγγι του ποταμού Σμήνους, ξεχωρίζουν τα μισογκρεμισμένα τείχη του άλλοτε κραταιού μεσαιωνικού κάστρου, ενετικής αρχιτεκτονικής, ενώ ξεχωρίζουν και τουρκικές προσθήκες που έγιναν αργότερα.
Υπήρχε και υπάρχει και εδώ διχογνωμία για το αν και ποιά από αυτά είναι χωριά της Μάνης, όπου όμως και αν ανήκουν ένα είναι το μόνο βέβαιο, ότι αποτελούν μέρη με μοναδικότητα και σημαντική ιστορία τα οποία συστήνουμε ανεπιφύλακτα να επισκεφθείτε.
Μία βασική διάκριση που γίνεται στα Μπαρδουνοχώρια είναι ανάμεσα σε αυτά που είχαν καταληφθεί από τους Τούρκους (Τουρκομπαρδουνοχώρια) και στα ανυπότακτα Ελληνικά. Το σύνορο των δύο περιοχών ήταν το γεφύρι της Στάρας, ΝΑ από την Μέλισσα, διατηρητέο σήμερα μνημείο, σημαντικής αρχιτεκτονικής αξίας, που ενώνει τις όχθες του αρχαίου ποταμού Σμήνους, στο σημείο που το ποτάμι στενεύει σημαντικά. Πιστεύεται ότι έχει κατασκευασθεί 400-500 χρόνια πρίν.
Καστανιά Λακωνίας ή Καστάνιτσα ή Καστάνια στον Δήμο Σμύνους (αλλού με υ αλλού με η). Εκεί σκοτώθηκε σε μάχη με τους Τούρκους ο Κων/νος Κολοκοτρώνης πατέρας του Θεόδωρου, στις 19 προς 20 Ιουλίου 1780 ύστερα από 12 ημέρες γενναίας αντίστασης. Η Μανιάτες την ονόμαζαν Μικρή Καστάνια ή Καστάνιτσα για να την ξεχωρίζουν από την Καστάνια της Μεσσηνιακής Μάνης.
Επιστροφή…
36° 43.641’n 22° 30.326’eΚάστρο του Πασσαβά του 13ου αιώνα. Αριστερά / Δυτικά στον λόφο δίπλα στον νέο δρόμο από Γύθειο προς Κότρωνα. Κτίστηκε το 1254 από τον βαρώνο de Neuilly, στην θέση που βρισκόταν η αρχαία πόλη Λάς. Στον παλιό δρόμο από Αρεόπολη προς Γύθειο υπάρχει πινακίδα απέναντι από μία ταβέρνα, που αφήνουμε το αυτοκίνητο και ανηφορίζουμε στο μονοπάτι 15’-20’. Θέα.
52136° 40.147’n 22° 29.942’eΣκουτάρι, Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος 18αι. Πυργόσπιτα. 52236° 40.115’n 22° 29.981’eΣκουτάρι, Κοίμηση Θεοτόκου 18 αι. 52336° 39.766’n 22° 30.046’eΣκουτάρι, παραλία, βυζαντινό ξωκλήσι Αγίας Βαρβάρας 10αι.
Κότρωνας (αρχαία Τευθρώνη), πρώην έδρα του Δήμου Αν.Μάνης. Παράκαμψη από Κότρωνα 5.5χλμ 14’ 52536° 37.459’n 22° 30.295’eΚότρωνας – Μονή Μεταμόρφωσης Σωτήρα Γωνέας 14ου αι (θέα) Καστρομονάστηρο με το καθολικό πάντα ξεκλείδωτο & ζωντανά χρώματα στις τοιχογραφίες. 53136° 36.954’n 22° 29.303’eπαραλία Συκιάς στην χερσονησίδα Σκοπά.
Όμορφος όρμος της Κολοκυθιάς με την χερσονησίδα Σκοπά, Ανατολικά του Κότρωνα. Η περιοχή, ήταν επίνειο του αρχαίου Πύρριχου και η θαλασσινή ακρόπολη της αρχαίας Τευθρώνης. Σήμερα απομένουν λιγοστά λείψανα που φθάνουν μέχρι και την Ρωμαϊκή εποχή (Ρωμαϊκά λουτρά), ενώ το εκεί εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου είναι κτισμένο πάνω στον αρχαίο ναό της Ισσωρίας Αρτέμιδας.
Η όμορφη παραλία της Συκιάς βρίσκεται στην ΝΑ άκρη της χερσονησίδας, καλά κρυμμένη, με σκούρα βότσαλα και σκουρόχρωμα νερά, 150 περίπου μέτρα νότια από το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου. Το όνομά της το πήρε από την συκιά στην είσοδο του μονοπατιού που κατεβαίνει στην παραλία.
53236° 36.994’n 22° 28.647’e(η) Χαλικιά του Βάττα ολόλευκη βοτσαλιά. Πρόβλημα στάθμευσης Φλομοχώρι, χωριό με ωραίους πύργους 53336° 37.304’n 22° 28.428’eΦλομοχώρι. Ξωκλήσι Αγίας Βαρβάρας 53436° 37.460’n 22° 28.193’eΦλομοχώρι. Πύργος Παντελεάκου ύψους 18.5 μέτρων!
Από μονοπάτι, ανάβαση σε 45’ - 60’… 36° 36.025’n 22° 27.763’eΤο Μεγαλιθικό χωριό του Αι-Γιώργη του Μακρύναρου (στα 390μ.υψόμετρο). ΔΕΝ ανεβαίνει δρόμος. Από μονοπάτι που ξεκινά μετά το Φλομοχώρι, λίγο πριν την Ζούφα (στο ύψος ενός μικρού κοιμητηρίου με ένα εκκλησάκι). Μοναχικός εγκαταλελειμμένος μεσαιωνικός μεγαλιθικός (κολοσσόσπιτα φτιαγμένα με μεγάλες πέτρες χωρίς κονίαμα) οικισμός του Αγίου Γεωργίου στο βουνό Μακρύναρος του όρους Σαγγιά με την ομώνυμη εκκλησία. Είναι το χαρακτηριστικότερο και εντυπωσιακότερο δείγμα μεγαλιθικής αρχιτεκτονικής. Όμορφη η θέα προς τον Λακωνικό κόλπο. Αργιλιά που αγναντεύει από ψηλά τον λακωνικό κόλπο.
53536° 34.025’n 22° 28.623’eπαραλία Αλύπα, μικρός κόλπος. 53636° 32.867’n 22° 28.704’eπαραλία Λαλούδες Ανάβαση από μονοπάτι… 36° 32.804’n 22° 27.706’eΜονή Κουρνού. Από τις όμορφες περιηγητικές διαδρομές στην Μάνη η επίσκεψη του αρχαιολογικού χώρου του Κουρνού με το Βυζαντινό Μοναστήρι (παλαιοτέρου του 16ου αι.) της Παναγίας Κουρνού και την αρχαία Αιγίλα. Από το τέλος του οικισμού της Βίγλας το σηματοδοτημένο αρχαίο μονοπάτι. Ανάβαση περίπου μίας ώρας, υψομετρική διαφορά 300μ., απόσταση 3 χλμ. Από την μονή του Κουρνού ξεκινά μονοπάτι με θέα προς τον Λακωνικό κόλπο που θα μας οδηγήσει μετά από 20’ πορείας στον χώρο της αρχαίας Αιγίλας. Τα λίγα παρατημένα λείψανα της Αρχαίας Αιγίλας θα τα συναντήσουμε στην θέση Κιόνια ή Βασιλικές Πέτρες. Εδώ, όπως αναφέρει ο Παυσανίας υπήρχε ο ιερός ναός της Δήμητρας, τον οποίο κατεδάφισε τον 16ο αι. ο ηγούμενος της Μονής Κουρνού.
54236° 31.305’n 22° 28.608’eπαραλία Μάραθος. Παράκαμψη παραλιακά προς Άγιο Κυπριανό.
παράκαμψη…
54336° 30.257’n 22° 29.240’e Άγιος Κυπριανός
54436° 29.814’n 22° 29.653’e παραλία Άμπελος πρόσβαση από τον Άγιο Κυπριανό.
54536° 30.523’n 22° 29.194’eΣπίρα με ωραίους πύργους και ερείπια μύλου στην κορυφή του λόφου.
Πέρα και Μέσα Διμιρίστικα ή Διμαρίστικα ή Δημαρίστικα.
54636° 29.900’n 22° 28.523’eΝεκροταφείο Πύργαρου. Τα νεκροταφεία στη Μάνη μοιάζουν σαν μικρά χωριά και οι τάφοι με μικρά σπιτάκια. Που να βρεις χώμα να σκάψεις!
Μετά τα Διμαρίστικα και το νεκροταφείο Πύργαρου στα αριστερά, στενός χωματόδρομος (2.7 χλμ 6’) δεξιά – η πινακίδα γράφει προς τα Αρχαία Λατομεία – ανηφορίζει μέχρι τον Προφήτη Ηλία και τα αρχαία λατομεία. Από εδώ πιστεύεται ότι οι Ρωμαίοι έβγαζαν το περίφημο κόκκινο μάρμαρο (Rosso Antico) με το οποίο έκτισαν δημόσια κτήρια στην Ρώμη, διακόσμησαν το Κολοσσαίο και οι βυζαντινοί την Αγία Σοφία στην Πόλη!
54736° 30.314’n 22° 27.844’eΠροφήτης Ηλίας, Ναός και γύρω κτήρια, όλα κατακόκκινα. 54836° 29.650’n 22° 28.955’eπέτρινο ξωκλήσι Αγίου Νικολάου δίπλα στον δρόμο. Λάγια γνωστή για τις βυζαντινές εκκλησίες και τους πύργους της που ξεχωρίζουν – όσο ψηλώνουν τόσο στενεύουν. Το χωριό της ηθοποιού Αλίκης Βουγιουκλάκη. 54936° 28.592’n 22° 29.211’eαρχή «χωματόδρομου» μήκους 340μ περίπου προς τη μικρή λίμνη 55036° 28.686’n 22° 29.341’e Λίμνη Λύμνος, μικρός υδροβιότοπος Ακρογιάλι (Πιόντες) (ορεινό (!) χωριό) 36° 27.633’n 22° 29.653’eπαραλία Αντρόγιαλος, με πρασινογάλαζα νερά σε όμορφο φυσικό περιβάλλον. Πρόσβαση από τη θάλασσα (ρωτήστε στην ταβέρνα Ακρωτήρι στο Πόρτο Κάγιο) ή δύσβατο μονοπάτι (περίπου 2.800 μέτρα – 60’-90’ λεπτά), από Πιόντες (Ακρογιάλι) που ξεκινά από το παλαιό Γεωργοπουλιάνικο μοναστήρι του Σωτήρος. Στη διαδρομή η σπηλιά «του Κοκά».
55136° 26.739’n 22° 28.988’e Κορογονιάνικα, θέα προς Πόρτο Κάγιο 55236° 26.270’n 22° 29.109’e Κάστρο Πόρτο Κάγιο ή Κάστρο Αχιλλείου 55336° 26.172’n 22° 28.937’e εκκλ. Κοίμ. Θεοτόκου. Θέα προς το Κάστρο & το Πόρτο Κάγιο!
«Ανάμεσα στα έτη 1787-1792 διεξάγεται ο Β' Ρωσοτουρκικός πόλεμος. Η Συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή (1779) δεν έλυσε βέβαια το ανατολικό ζήτημα. Υπήρξε απλώς ένας σημαντικός σταθμός στην ιστορική διαδρομή του. Η Αικατερίνη Β’ εξακολούθησε να εμπνέεται από τα μεγαλεπήβολα επεκτατικά σχέδια της στη Βαλκανική. Αλλά και ο Σουλτάνος δεν ήταν διατεθειμένος να εφαρμόσει τους όρους της συνθήκης (Γιάννης Κορδάτος Ίστορ. Νεώτερης Ελλάδας Α' [1957] 262).
Μετά τα Ορλωφικά έγραψε αναίσχυντα στο Βολτέρο πως οι Έλληνες είναι «ανάξιοι της ελευθερίας», χωρίς αυτό να την εμπόδιση κάθε φορά που τα χαλούσε με τους Τούρκους, να προσφεύγει στη συνδρομή των Ελλήνων με αδίστακτες υποσχέσεις και βέβαια κάθε φορά στο τέλος να τους εγκαταλείπει. Αυτό έγινε και με τον Β' Ρωσοτουρκικό πόλεμο, όπου αναδείχτηκε μεγάλος και ένδοξος θαλασσομάχος ο Λάμπρος Κατσώνης.
Για το Λάμπρο Κατσώνη έχουν γραφτεί πολλά. Η τελευταία φάση των θρυλικών καταδρομών του συνδέεται με τη Μάνη, που τότε ήταν ακόμη Μπέης ο Τζανέτος Γρηγοράκης.
Το 1792 η Ρωσία έκλεισε ειρήνη με τους Τούρκους στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας και εγκατέλειψε τους Έλληνες στη τύχη τους και η Αικατερίνη Β’, διέταξε τον Λάμπρο Κατσώνη να διακόψει τις καταδρομές του εναντίον των Τούρκων και τις εχθροπραξίες του με τον Τουρκικό στόλο. Ο Λάμπρος Κατσώνης τότε αρνήθηκε να υπακούσει στη διαταγή της αυτοκράτειρας και είπε την Ιστορική φράση.
«Αν η αυτοκράτειρα συνομολόγησε την ειρήνη της, ο Κατσώνης δεν έκαμε ακόμη την δική του».
Με προκήρυξη του το Μάρτη του 1792 κατήγγειλε την αχαριστία της Τσαρίνας προς τους Έλληνες, τους οποίους καλούσε να τον ακολουθήσουν στη συνέχιση του πολέμου εναντίον των Τούρκων και να συνειδητοποιήσουν πώς μόνο με τις δικές τους δυνάμεις θα ελευθερωθούν.
Ο Λάμπρος Κατσώνης για να είναι πιο ασφαλής πήρε τα καράβια του και πήγε στο Πόρτο Κάγιο της Ανατολικής (προσηλιακής) Μάνης. Είχε μαζί του και τον ονομαστό κλέφτη Ανδρούτσο (Καπετάν Ανδρούτσος ή Ανδρέας Βερούσης ή Βερούτσος ή Μουτσανάς 1740-1797, κλέφτης & συνεργάτης του Λάμπρου Κατσώνη), τον πατέρα του ήρωα του 1821 Οδυσσέα, με τα 500 παλικάρια του. Εκεί επισκεύασε το μικρό φρούριο πού ήταν πάνω απ' το λιμάνι και οχυρώθηκε γύρω-γύρω με κανονιοστοιχίες για να εξασφαλιστεί από κάθε εχθρική επίθεση.
Όλοι οι καπετάνιοι της Μάνης και οι κλέφτες του Μοριά του συμπαραστάθηκαν. Στο πλευρό του στάθηκε και ο φημισμένος κλέφτης Ζαχαριάς Μπαρμπιτσιώτης με τα παλικάρια του. Εδώ στο οχυρό του Πόρτο Κάγιου καταστρώθηκε ολόκληρο σχέδιο πολέμου εναντίον των Τούρκων κι εδώ ο Λάμπρος Κατσώνης-σύμφωνα με τις παραδόσεις της εποχής-ανακηρύχτηκε «Βασιλεύς της Σπάρτης».
Με ορμητήριο το Πόρτο Κάγιο της Μάνης, ο Κατσώνης δεν άργησε να γίνει με τις περίφημες καταδρομές του ο πιο ονομαστός κουρσάρος στο Αιγαίο και σ’ όλη τη Μεσόγειο. Μόνο τα βενετσάνικα καράβια σεβόταν. Καμιά άλλη σημαία δεν αναγνώριζε. Για τη Τουρκία φυσικά ήταν ένας εκτός νόμου επικίνδυνος πειρατής. Αλλά και για τους Γάλλους, εξαιτίας των εμπορικών συμφερόντων τους, το ίδιο. Ο Γάλλος Πρόξενος στα Εφτάνησα, Σαιν Σωβέρ, αγωνίστηκε για την εξόντωση του Λάμπρου Κατσώνη με πάθος. Στις ραδιουργίες και τις διώξεις του ο Κατσώνης απήντησε υπερήφανα:
«Δεν εξόπλισα πειρατές αλλά καταδρομείς εναντίον εχθρικού έθνους».
Στις 17/28-6-1792 κοινός Γαλλοτουρκικός στόλος επετέθη κατά του Κατσώνη στο Πορτο Κάγιο. Η σύμπραξη των Γάλλων με τους Τούρκους ήταν περιστασιακή και έργο του προξένου Σαίν Σωβέρ. Το σχέδιο της πολιορκίας του μεγάλου θαλασσομάχου καταστρώθηκε από τους Γάλλους. Δύο ήμερες αργότερα στις 19/30-6-1792 έγινε κοινή απόβαση των Τουρκογάλλων. Οι Μανιάτες όμως και οι κλέφτες του Ανδρούτσου και οι άλλοι Μοραΐτες τους απέκρουσαν με γενική έφοδο (γιουρούσι).
Από 4.000 εχθρούς, μόνο κάπου 100 σώθηκαν με τρεις βάρκες. Τότε οι Τούρκοι βλέποντας πώς δεν μπορούσαν να συντρίψουν το Κατσώνη στο πεδίο της μάχης, σκέφτηκαν να εκβιάσουν τη σύλληψη του με την συνδρομή του Μπέη της Μάνης. Μεγάλο τούρκικο ασκέρι διατάχτηκε να κατέβει από το Μυστρά στη Μάνη. Συγχρόνως ο Καπουδάν πασάς κατέπλευσε στο Μαραθονήσι (όπως λεγόταν τότε το Γύθειο) και αξίωσε από τον Τζανέτμπεη Γρηγοράκη να συγκεντρώσει τους άντρες του και να επιτεθεί κατά του Λάμπρου Κατσώνη από την στεριά, απειλώντας τον πως αν δεν του φέρει τον Κατσώνη και τους συνεργάτες του ζωντανούς ή νεκρούς, θα τον αφανίσει.
Ο Τζανέτμπεης έδειξε πώς κινείται αμέσως με τους Μανιάτες του. Είχε όμως με το Κατσώνη ιδιαίτερους δεσμούς και συνεχή επικοινωνία. Προσποιήθηκε πως βαδίζει εναντίον του, αλλά συγχρόνως τον ειδοποίησε με ένα έμπιστό του παπά για τη διαταγή του Τούρκου αρχιναύαρχου Χουσεΐν πασά και για την ανάγκη να εγκατάλειψη χωρίς αναβολή το Πορτοκάγιο. Ο παπάς έδειξε στον αρχικουρσάρο και τη διαταγή. Ο Λάμπρος Κατσώνης κατάλαβε σε πόσο δύσκολη θέση είχε περιέλθει ο φίλος του Μπέης.
Του απάντησε με ευχαριστήριο γράμμα και τον διαβεβαίωσε πως αποδέχεται τη συμβουλή του και ότι θα φύγει από τη Μάνη, ενώ τον παρακαλούσε να βοηθήσει με τα αναγκαία μέσα τους αξιωματικούς και τους άνδρες του. Στη σύσκεψη που έγινε στο επιτελείο των πολιορκημένων όλοι συμφώνησαν πως η επέμβαση της Γαλλίας επέβαλλε τη διακοπή κάθε παραπέρα αντίστασης αφού η παράταση της θα είχε ως μόνο αποτέλεσμα την άσκοπη αιματοχυσία.
Το ίδιο βράδυ ο Λάμπρος Κατσώνης έχοντας μαζί του τον αξιωματικό Κ. Ζέρβα και έντεκα ναύτες κατάφερε μέσα στο πυκνό σκοτάδι να περάσει ανάμεσα από τον εχθρικό στόλο και να φθάσει στα Κύθηρα κι από εκεί στην Ιθάκη. Οι στρατιώτες του κι οι άλλοι αξιωματικοί του σκόρπισαν στη Μάνη και κρύφτηκαν στα σπίτια των Μανιατών που τους περιποιήθηκαν και τους διευκόλυναν τη φυγή.
Έτσι, όταν έφτασαν οι Μανιάτες του Τζανέτμπεη στο λιμάνι του Πόρτο Κάγιο βρήκαν μόνο τα πλοία της αρμάδας του Λάμπρου Κατσώνη και τα απεγύμνωσαν από τα εξαρτήματά τους και τον οπλισμό. Η εκστρατεία εναντίον του Κατσώνη είχε στοιχίσει στους Τούρκους 6.000 στρατιώτες με μόνο λάφυρο τα εντελώς άδεια πλοία.
Όσο για τον Ανδρούτσο και τα παλικάρια του, διέσχισαν ολόκληρη τη Πελοπόννησο και πέρασαν στη Στερεά Ελλάδα, πολεμώντας σαράντα μερόνυχτα εναντίον χιλιάδων Τούρκων. Από τη πλευρά του ο Τζανέτμπεης έκαμε ότι μπορούσε για τη διάσωση του Ανδρούτσου. Η παράδοση επίσης αναφέρει πως η διαφυγή του Ανδρούτσου, έγινε με τη συμπαράσταση και τη κάλυψη του διάσημου κλέφτη της Μάνης Καπετάν Ζαχαριά Μπαρμπιτσιώτη ή Καπετάν Ζαχαριά.»
5636° 25.717’n 22° 29.115’eΠόρτο Κάγιο στη θέση της αρχαίας Ψαμαθούς. 56136° 25.827’n 22° 29.366’eξωκλήσι Αγίου Νικολάου κοντά στο Πόρτο Κάγιο, από μονοπάτι.
56236° 25.550'n 22° 28.558'eΜαρμάρι 1 παραλία 56336° 25.380'n 22° 28.406'eΜαρμάρι 2 παραλία εκκλησία Αγίας Τριάδας οικισμός Πάλιρος ή Πάλυρος. 36° 24.768’n 22° 29.335’eπαραλία Βαθύ, από μονοπάτι ή από τη θάλασσα. 56436° 24.137’n 22° 29.169’eΚοκκινόγεια χώρος στάθμευσης. Αρχή μονοπατιού προς τον φάρο, 35’-45’ περπάτημα κι άλλα τόσα για την επιστροφή. 56536° 24.121’n 22° 29.246’eΣτέρνες (αριστερά κάτω) η είσοδος του Άδη για τους αρχαίους. Στη θέση Στέρνες υπήρχε ναός του Ποσειδώνα, το ψυχοπομπείο και κατά παράδοση η Πύλη του Άδη. Μία από τις εκδοχές για το όνομα της Μάνης είναι από τη λατινική λέξη manes που σημαίνει ψυχή. Από εδώ κατέβηκε στον Άδη απαρηγόρητος ο Ορφέας, να φέρει πίσω την Ευρυδίκη. Από εδώ ανέβασε στον κόσμο των ζωντανών τον Κέρβερο ο Ηρακλής, στον δωδέκατο και τελευταίο άθλο του. Σύμφωνα με τον Παυσανία (στα Λακωνικά) και τον Πλούταρχο– ήταν το ψυχοπομπείο και ο ναός του Ταινάριου Ποσειδώνα του θεού του Κάτω Κόσμου για τους Λακεδαίμονες και το κέντρο του «Κοινού των Ελευθερολακώνων». Ο ναός του Ποσειδώνα μάλλον βρισκόταν λίγο πιο πέρα από το εκκλησάκι του Ασωμάτου για την οικοδόμηση του οποίου χρησιμοποιήθηκαν υλικά από τον αρχαίο ναό.
56636° 24.106’n 22° 29.210’eερείπια εκκλ. Ασωμάτου (Αγίων Ασωμάτων), αρχαιολογικός χώρος. 56736° 24.111’n 22° 29.126’eπαραλία Ταίναρο 56836° 24.024’n 22° 29.109’eΡωμαϊκά λουτρά με τα ψηφιδωτά δάπεδα. 56936° 23.547’n 22° 29.023’eστο μονοπάτι προς τον φάρο στο ακρωτήριο Ταίναρο ή Κάβο Ματαπά – η Μεταπέα Άκρα των Δωριέων. Το ακρωτήριο που βρίσκεται ανάμεσα σε δύο άπες, θάλασσες δηλαδή – στο νοτιότερο άκρο της ηπειρωτικής Ελλάδας. Της ηπειρωτικής Ευρώπης είναι στο Punta de Tarifa στην Ανδαλουσία της Ισπανίας. Όχι εδώ…
5736° 23.164’n 22° 28.979’eΦάρος ακρωτηρίου Ταίναρο, από τους Γάλλους το 1882.
Το μονοπάτι προς τον Φάρο ήταν κακοτράχαλο με μικρά βράχια και φυτευτές πέτρες στην αρχή και στο τέλος του, σχετικά ομαλό στην υπόλοιπη διαδρομή. Η Άννα αρνήθηκε να ακολουθήσει λόγω ζέστης και ξεκίνησα μόνος πριν τα χαράματα. Άφησα το jeep στον χώρο στάθμευσης στα Κοκκινόγεια, φορτώθηκα τις φωτογραφικές μηχανές και το drone και έφτασα στον Φάρο σε λιγότερο από 25 λεπτά με τον ήλιο να ξεπροβάλει στο Αιγαίο και μία τετραμελή οικογένεια αυστριακών να βρίσκεται ήδη εκεί! Το τοπίο άγριο μεν επιβλητικό δε. Η επιστροφή - με τον ήλιο ψηλά πλέον - ήταν πιο χαλαρή – πάνω από 40 λεπτά – και κουβέντα με τέσσερις νεαρούς καναδούς που έφτασαν αργότερα στον Φάρο, στάση στα ρωμαϊκά λουτρά με τα ψηφιδωτά εγκαταλελειμμένα στην τύχη τους, στην μικρή βοτσαλωτή παραλία, στην είσοδο του Άδη και στα ερείπια των Αγίων Ασωμάτων δίπλα στον χώρο στάθμευσης.
Ο μάλλον γρήγορος πρωινός ρυθμός στο κακοτράχαλο μονοπάτι για να προλάβω την ανατολή του ήλιου από τον φάρο – τελικά την έχασα για μερικά λεπτά - αποτελείωσε τα πάλαι ποτέ λευκά Nike που παρέδωσαν ραφές και σόλες και ολοκλήρωσαν εδώ την πολυπερπατημένη σταδιοδρομία τους.
παράκαμψη Νότια… 5836° 24.440’n 22° 28.652’eΜιανές, εγκαταλελειμμένος μικρός οικισμός. 36° 24.345’n 22° 28.420’eπέτρινο ξωκλήσι Αγ. Θεοδώρου. Με τα πόδια. Δεν βλέπω μονοπάτι. επιστροφή…
Βάθεια ο πιο γνωστός παραδοσιακός οικισμός της Μάνης και σίγουρα ο πιο πολυφωτογραφημένος. Τα ωραία πυργόσπιτα αναστηλώθηκαν τη δεκαετία του ’70 από τον ΕΟΤ, αλλά δεν συντηρήθηκαν. Ερείπια και πάλι.
Προτιμήστε τις πρωινές ώρες για φωτογράφιση.
601136° 26.893'n 22° 28.090'eθέση ψηλά – προς νεκροταφείο – για πρωινή φωτογράφιση της Βάθειας!
6021 36° 27.299'n 22° 27.198'eΚάποι. Μέσα και Έξω Κάποι ήταν πειρατικά ορμητήρια. 6022 36° 27.301'n 22° 27.020'eβοτσαλιά Έξω Κάποι (Κάποι στο google).
Κυπάρισσος 6025 36° 27.784'n 22° 26.053'eαρχαία Καινήπολις (νέα πόλη) δίπλα στην παραλία Αλμυρού. Στην αρχαία Καινήπολη - η μεταγενέστερη ονομασία της προϋπάρχουσας πόλης Ταίναρο - στην στήλη της Καινήπολης υπάρχει επιγραφή για τον Γάϊο Ιούλιο Λάκωνα, η οποία γράφει: «το κοινόν των Ελευθερολακώνων Γάιον Ιούλιον Λάκωνα Ευρυκλέους υιόν, τον ίδιον ευεργέτην». Είναι δε πιθανό το λιμάνι του Ταινάρου, που ονομάζεται Πόρτο Κάγιο (Πόρτο Γάϊο), να έχει πάρει το όνομα του από αυτόν (Παπαρρηγόπουλος ενθ. ανωτ. και Σπ. Λάμπρος ενθ. ανωτ. και Σαράντης Ι. Καργάκος, Ιστορία της Σπάρτης, τόμος Β', σελ. 712 - 713, εκδ. Gutenberg, Αθήνα 2006).
Οι Ρωμαίοι έμποροι του Γυθείου έστησαν ανδριάντα στον (γιό του) Ευρυκλή με επιγραφή επί του βάθρου στα λατινικά και ελληνικά που έλεγε: C(AIUM) IULIUM LACHARIS F(ILIUM) EURYCLEM CIVES ROMANI IN LACONIA QUI HABITANT NEGOTIANTUR BENIFICI ERGO.
ΓΑΪΟΝ ΙΟΥΛΙΟΝ ΛΑΧΑΡΟΥΣ ΥΙΟΝ ΕΥΡΥΚΛΕΑ ΡΩΜΑΙΟΙ ΟΙ ΕΝ ΤΑΙΣ ΠΟΛΕΣΙΝ ΤΗΣ ΛΑΚΩΝΙΚΉΣ ΠΡΑΓΜΑΤΕΥΟΜΕΝΟΙ ΤΟΝ ΑΥΤΩΝ ΕΥΕΡΓΕΤΗΝ (Σωκράτης Β. Κουγέας, Γάιος Ιούλιος Ευρυκλής, στο αφιέρωμα Λακωνία, σελ. 29, εκδ. Παπαδήμας, Αθήνα 1998).
Αξίζει πραγματικά να διαβάσετε τον άγνωστο και λίαν ενδιαφέροντα βίο του Σπαρτιάτη Ευρυκλή (63 π.Χ. – 14 μ.Χ.) τον πατέρα του Γάιου που μετά την συμμετοχή του και την περίλαμπρη νίκη στην ναυμαχία του Ακτίου εναντίον του Αντωνίου και της Κλεοπάτρας, ο Οκταβιανός αντάμειψε τον Ευρυκλή δίνοντας του τον τίτλο του Ρωμαίου πολίτη και εντάσσοντας τον στην Φαβία φυλή της Ρώμης με το όνομα Γάιος Ιούλιος Ευρυκλής προς τιμήν του Ιουλίου Καίσαρος (Σωκράτης Β. Κουγέας, Γάιος Ιούλιος Ευρυκλής, στο αφιέρωμα Λακωνία, σελ. 31, εκδ. Παπαδήμας, Αθήνα 1998). Ακόμη, ο Ευρυκλής έλαβε ως δώρο (ο Στράβων διαφωνεί) την νήσο Κύθηρα ως προσωπική του περιουσία και τον τίτλο του ηγεμόνα των Λακεδαιμονίων.
Στη περιοχή της Καινήπολης (Νέας Πόλης) βρίσκονται ορισμένες εκκλησίες, που μερικές έχουν κτιστεί στη θέση αρχαιοελληνικών ναών και με τα υλικά τους. Διακρίνουμε στον Άγιο Αντρέα κιονόκρανα και επιγραφή στην Αγία Παρασκευή και στον Άγιο Πέτρο (Βασιλική 5ου ή 6ου αι.). Ο ναός της Αγίας Παρασκευής ταυτίζεται με το ιερό της Αφροδίτης που αναφέρει ο Παυσανίας και ο ναός της Παναγίας λέγεται ότι είναι ο ναός της Δήμητρας.
36° 27.993’n 22° 26.050’eΆγιος Ανδρέας 36° 27.832’n 22° 26.167’eΆγιος Στέφανος 36° 27.705’n 22° 26.274’eιερό Αφροδίτης (δεν το βλέπω στον χάρτη).
Ενδιαφέρουσα διαδρομή στον στενο δρόμο πάνω από τις χαράδρες μέχρι τα Μουντανίστικα – ωραίο χωριό της Μάνης – στο Λεοντάκι (δίδυμοι πύργοι Γουνελάδων) και στο Πέπο.
60336° 30.109'n 22° 26.193'eΠέπο (Πεπόν στον google!) Το χωριό του πειρατή Τσατσαρούνου. Δεν καταφέραμε να το βρούμε! Η Garmin(α) μας έβαζε σε αδιέξοδα και μονοπάτια!
Γερολιμένας (Ιερός Λιμένας) Άνω Μπουλιαροί. Δίπορο, τα ερείπια που είδαμε δίπλα στο μικρό πάρκινγκ με τα εγκαταλελειμμένα αυτοκίνητα ήταν της Παναγίτσας. Ο Άι Στράτηγος είναι κοντά στα 150μ ΒΑ!
60436° 29.717'n 22° 25.166'eΔίπορο με τον φανταστικό ναό του Αϊ-Στράτηγου; Από το διαδίκτυο... «Να περιπλανηθείτε ελεύθερα σε όλο το Κατωπάγκι. Με την αγριάδα του βοηθάει στην κατανόηση της μανιάτικης ιδιοσυγκρασίας. Ειδικά την ώρα που ο ήλιος αρχίζει να γέρνει. Μέσα στις κοφτερές στουρναρόπετρες, με τις σκιές να μεγαλώνουν και τα αμίλητα ταπεινά χωριά σαν την Οχιά – εκτός τουριστικής διαδρομής. Από τη μια να βλέπεις το αυστηρό βουνό του Σαγγιά κι απ’ την άλλη τον βράχο του Κάβο Γκρόσο. Να περιπλανιέσαι στο αιχμηρό επίπεδο τοπίο και να γίνεται αιχμηρό ακόμα και το φως της δύσης. Να αναζητήσετε και τον δίδυμο ναό στην Κηπούλα και φυσικά να περάσετε από τον διάσημο Γερολιμένα. Η ατμόσφαιρά του κάτω από τον βράχο του Κάβο Γκρόσο είναι μνημειώδης.»
Κάτω Μπουλιαροί
36° 30.738’n 22° 21.269’eΚάστρο της Άνω Πούλας, μάλλον η ακρόπολη της αρχαίας Μέσσας.
Ανάβαση στο ερειπωμένο κάστρο, για τη θέα και τα δύσβατα μονοπάτια του, που οδηγούν σε ερείπια βυζαντινών εκκλησιών. Οι σημαντικότερες από αυτές είναι του Αγίου Γεωργίου (η μικρότερη) και των Αγίων Θεοδώρων (η μεγαλύτερη) στην ανατολική άκρη του. Οι αγιογραφίες τους είναι διαφορετικών περιόδων (από τον 11ο - 14ο αιώνα). Δυστυχώς είναι εγκαταλελειμμένες και ημι-κατεστραμμένες εσωτερικά. Για να φθάσουμε σε αυτές ακολουθούμε το μονοπάτι για την είσοδο στο Κάστρο (από την εκκλησία του Αι-Νικήτα μετά το νεκροταφείο της Κηπούλας) και μετακινούμαστε βόρεια κατά μήκος της ανατολικής πλευράς (περίπου 600μ. από την είσοδο).
Κοίτα (δωρικά η κοίτη) (παλιά Κίττα) ή «Πολυπυργού» με 21 πολεμόπυργους και 28 πυργόσπιτα. Κοίτα, αξιοθέατο ο Άγιος Θεράπων 14αι. Το χωριό που διαμόρφωσε την προσωπικότητα της Μάνης, από την αρχιτεκτονική μέχρι τους άγραφους νόμους. 6051 36° 30.731'n 22° 23.803'eΛάκκος Κοίτας. Μία… γούρνα με νερό. Φωτό ??? 6052 36° 30.939'n 22° 23.707'eΝόμια, Πύργος οικογ. Μεσίσκλη. Ίσως ο παλαιότερος της Μάνης. 6053 36° 31.316'n 22° 24.138'eΝαός του Σέργιου & Βάκχου ή «Τουρλωτή».
60636° 31.818’n 22° 23.917’eεκκλησία Σωτήρα στην Κάτω Γαρδενίτσα Στην γύρω περιοχή πολλά ενδιαφέροντα πέτρινα ξωκλήσια για φωτογράφηση στο Μανιάτικο τοπίο. Σταυρί. Το χωριό με τους περισσότερους αναστηλωμένους /κατοικήσιμους πύργους σ’όλη τη Μάνη
6071 36° 31.923'n 22° 21.946'eτέλος χωματόδρομου προς την Παναγία Οδηγήτρια. 6072 36° 31.788'n 22° 21.809'eΠαναγία Οδηγήτρια βυζαντινή εκκλησία του 7ου αιώνα. Στην αρχή του «Τηγανιού» και στη μέση του γκρεμού υπάρχει μέγα σπήλαιο, σε μήκος, βάθος και ύψος, με τρεχούμενο νερό, στο ανατολικό άκρο του οποίου είναι κτισμένη βυζαντινή πρωτοχριστιανική εκκλησία του 7ου αιώνα, η Αγήτρια, δηλαδή, η «Παναγία η Οδηγήτρια», με τις τρεις αψίδες, που μαρτυρούν τη μεγάλη της αίγλη. Η ύπαρξη της σπηλιάς αναφέρεται και στο Χρονικόν του Μορέως Τηγάνι. Το μονοπάτι στις κοφτερές πέτρες οδηγεί στα ερείπια βυζαντινού κάστρου, ίσως της Μεγάλης Μαΐνης, και στις παλιές αλυκές, τις «σγούρνες», όπου εξορίζονταν οι αχαμνότεροι, οι χαμένοι των μανιάτικων γδικιωμών (οι νικητές λέγονταν νικλιάνοι). Στην αντίθετη κατεύθυνση είναι το μονοπάτι για την Αγήτρια. Ένας από τους ομορφότερους ναούς της Μάνης και από τα λίγα μέρη της που σε μερεύουν.
6073 36° 32.170'n 22° 22.089'eτέλος χωματόδρομου προς Κάστρο Μαΐνης. 6074 36° 32.761'n 22° 21.935'eερείπια βυζαντινού Κάστρου Τηγάνι ή Μαΐνης του 6ου αιώνα στο ακρωτήριο τηγάνι. Έχει επικρατήσει να λέγεται και Κάστρο Μαΐνης επειδή από πολλούς ταυτίζεται με το ιστορικό φράγκικο κάστρο της Μεγάλης Μαΐνης ή Grande Magne. Η Μεγάλη Μαΐνη κτίστηκε το 1248 από τον Βιλεαρδουίνο σε άγνωστη σήμερα τοποθεσία κάπου στη δυτική πλευρά της Μάνης, σε βράχο που δέσποζε πάνω από ένα μεγάλο φυσικό λιμάνι (όλα αυτά σύμφωνα με το «Χρονικόν του Μορέως»).
Η ονομασία Μαΐνη προϋπήρχε σαν επισκοπή και σαν κάστρο, αλλά φαίνεται ότι το φράγκικο κάστρο ήταν εκείνο που έδωσε το όνομα «Μάνη» σε ολόκληρη την περιοχή και γι’ αυτό έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία. Δεν είναι καθόλου βέβαιο όμως ότι το Τηγάνι ήταν η Μεγάλη Μαΐνη. Αφενός επειδή δεν έχει λιμάνι και κυρίως επειδή δεν υπάρχουν καθόλου υπολείμματα από φράγκικα κτίσματα. Υπάρχει και η ενδιάμεση εκδοχή εδώ να ήταν η βυζαντινή Μαΐνη και η φράγκικη Grand Magne να ήταν κάπου αλλού. Σημειωτέον ότι άλλα κάστρα που είναι υποψήφια για να είναι η Μεγάλη Μαΐνη είναι το κάστρο στο Πόρτο Κάγιο, η Κελεφά και το Κάστρο της Ωριάς ή της Οχιάς σε βράχο πάνω από το Κάβο Γκρόσσο. Κανένα όμως από αυτά δεν ικανοποιεί όλα τα κριτήρια ώστε να μπορούμε να αποφανθούμε με βεβαιότητα πού ήταν το αρχέτυπο Κάστρο της Μάνης. Σώζονται οι δεξαμενές του κάστρου και τμήματα τειχών, όπως ένα μισογκρεμισμένο μεσαιωνικό τείχος με πύργο στα δυτικά, στα ΝΔ αρχαίο τείχος με Κυκλώπεια τειχοδομία και στα ανατολικά το καλύτερα διατηρημένο τμήμα με Ιουστινιάνεια χαρακτηριστικά. Στη περιοχή διακρίνονται ερειπωμένοι πύργοι και βυζαντινές εκκλησίες, καθώς και λείψανα της νεκρόπολης με πολλούς τάφους που χρονολογούνται πριν από τον 7ο αιώνα. Οι τάφοι περιείχαν γυάλινα μυροδόχα αγγεία και ενδιαφέροντα κοσμήματα που βρίσκονται στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών. Ευδιάκριτες είναι οι πολλές μικρές στέρνες που η παράδοση λέει ότι αριθμούνται όσες και οι μέρες του χρόνου. Σε αυτή την περιοχή αναζητούν την αρχαία πόλη Μέσση ή Μέσσα (Ομήρου Ιλιάς Ραψωδία Β’)
6081 36° 32.180'n 22° 23.001'eξωκλήσι Βλαχέρνας 6082 36° 32.545'n 22° 23.415'eφωτό «παραλίας» Κορκού με τα σπίτια πίσω το απόγευμα Μέζαπος 6083 36° 32.646'n 22° 23.371'eερείπια πύργου πειρατή Νικολού Σάσσαρη στην Κ. Μέζαπο Ο θρύλος του πειρατή Νικολού Σάσσαρη. 6083 36° 32.680'n 22° 23.344'eπαραλία Κάτω Μέζαπου. Μικρή βοτσαλιά. Το αδιαχώρητο! Κάναμε αναστροφή στα βότσαλα ανάμεσα σε πετσέτες και λουόμενους! 6088 36° 32.698'n 22° 24.442'eΆγιος Γεώργιος Μίνας, πύργος Βουδιγάρη έναντι εκκλ. Αγ.Νικολάου 6091 36° 33.335’n 22° 23.585’e Σπηλαιοβάραθρο «Βαθύ Μουζί» ή «Μαύρη Τρύπα» με ένα μικρό δάσος στο εσωτερικό της! Κοντά στο χωριό Έρημος της δυτικής Μάνης δίπλα σε αγροτικό δρόμο. 36° 33.301’n 22° 23.183’e και κοντά του ένα μικρότερο 6094 36° 33.874’n 22° 24.572’e παλιό εκκλησάκι στο χωριό Μπρίκι, δίπλα στο νεκροταφείο. 6093 36° 33.930’n 22° 24.601’e Ο πολεμόπυργος του Λαγούδη στο χωριό Μπρίκι. 36° 35.087’n 22° 23.325’eΑγία Τρισάγια ή Τρισάκια, αγιογραφίες του 13ου αιώνα. 6095 36° 36.282'n 22° 22.390'eΧαρούδα, ο όμορφος Ναός του Ταξιάρχη & μεγαλιθικά κτίσματα. 6096 36° 37.323’n 22° 23.009’e Πύργος Διρού. Ο Πύργος Σκλαβουνάκου με ύψος 25μ. Σπήλαια Διρού. Από τα ωραιότερα λιμναία σπήλαια του κόσμου. Αποτελείται από τρία σπήλαια: την Αλεπότρυπα, το Καταφύγγι και τη Βλυχάδα που είναι επισκέψιμο. Εξερευνήθηκαν πρώτη φορά το 1950 από το ζεύγος σπηλαιολόγων Πετρόχειλου. Η θερμοκρασία στο εσωτερικό χώρο κυμαίνεται από 16-20ο C και στο νερό 12ο C. Η επίσκεψη του γίνεται με μικρές βάρκες και τον βαρκάρη να σας ξεναγεί στην ιστορία του σπηλαίου. Τον Ιούλιο του 2021, λόγω Κορωνοιού, δεν πραγματοποιείται όλη η διαδρομή. Στο Νεολιθικό Μουσείο, που βρίσκεται κοντά στο σπήλαιο, εκτίθενται ανεκτίμητα σε ιστορική αξία ευρήματα των παλαιολιθικών χρόνων. Διρός Αρεόπολη. Η πόλη του Άρη. (Τσίμοβα έως το 1836). Στις 17 Μαρτίου 1821, στην πλατεία της επανάστασης, πρόκριτοι της Μάνης υπό την ηγεσία του Πετρόµπεη Μαυρομιχάλη κήρυξαν την επανάσταση. Στην πλατεία Αθανάτων και ο ναός του Αγίου Αθανασίου. 6101 36° 39.954'n 22° 22.904'eάγαλμα Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη στην Πλατεία Αθανάτων. 36° 39.984'n 22° 22.720'eΠύργος Καπετανάκου (hotel) μετά Ταξιάρχες 1798 & Ψωμί Μηλιάς 6103 36° 39.895'n 22° 22.698'eΠύργος Στυλιανού Μαυρομιχάλη, 36° 39.868'n 22° 22.734'eΠύργος Μπαρελάκου (?) 36° 39.881'n 22° 22.769'eΠύργος Πικουλάκη, βυζαντινό μουσείο. Εισιτήριο 2 ευρώ. 6111 36° 40.948'n 22° 24.558'eμνημείο του Γεώργιου Τσιμπιδάρου (Φτέρη) 6112 36° 40.399'n 22° 23.986'eΑρεόπολη – Προφήτης Ηλίας (θέα) 7 χλμ 12’ επιστρ. Αρεόπολη 36° 40.798'n 22° 25.444'eΣκάλα Βαχού, ερείπια βυζαντινού πύργου (βίγλα)
6118 36° 42.053'n 22° 23.766'eΚάστρο της Κελεφάς κτίστηκε το 1670 από Τούρκους με τη συνεργασία του Μανιάτη πειρατή Λυμπεράκη Γερακάρη. Σήμερα διασώζονται τμήματα των εξωτερικών τειχών, δύο πύργοι και κάποια χαλάσματα από κτίσματα στο εσωτερικό του. Το Κάστρο της Κελεφάς δεσπόζει σε ολόκληρη την περιοχή του όρμου του Οιτύλου. Αξίζει μια επίσκεψη για την υπέροχη θέα.
6119 36° 42.838’n 22° 24.370’eΜ. Παναγίας Σπηλιώτισσαςσε απότομη πλαγιά. παραλία Οίτυλο 36° 41.962’n 22° 23.305’eΝέο Οίτυλο. Από εδώ ξεκινά το μονοπάτι (υπάρχει πινακίδα) που διασχίζει το Φαράγγι Μυλολάγκαδο, μέσα σε πυκνή βλάστηση, πλάι σε εγκαταλελειμμένους νερόμυλους και καταλήγει μετά από 4 χλμ και 1.5 ώρα περίπου στη Μ. Παναγίας Σπηλιώτισσας. Καραβοστάσι. Πειρατικά λημέρια του παρελθόντος.
61336° 42.183'n 22° 23.098'eΜονή Ντεκούλου ή Δεκούλου 16ου αιώνα με τρισυπόστατη εκκλησία της Ζ.Πηγής, του Αγ.Νικολάου και Παντελεήμονος. Σπάνιες αγιογραφίες όπως του Παντοκράτορα περιτριγυρισμένο από το ζωδιακό κύκλο. Το 1770 υπογράφηκε εδώ μεταξύ του Θεόδωρου Ορλώφ, της οικογενείας Μαυρομιχάλη και των υπόλοιπων Μανιατών η συμφωνία με την οποία ξεκίνησε η επανάσταση του 1770 κατά των Τούρκων, γνωστή ως Ορλωφικά. Μονή – Οίτυλο – Πολυάραβος 21 χλμ 43’
61436° 42.417'n 22° 23.187'e Άγιος Γεώργιος για τον Αϊ-Στράτηγο, τον Άγιο της Μάνης, τον Αρχάγγελο Μιχαήλ. Με τη στρατιωτική στολή, το σπαθί, το βρέφος – σύμβολο της ψυχής – και τις αποτροπαϊκές κεφαλές.
61536° 44.405'n 22° 23.524'eΜονή Τσίγκου (1537) (ή καστρομονάστηρο των Πετρουλιάνων, αφιερωμένο στην Παναγία).
61636° 47.539'n 22° 24.584'eΆγιος Κωνσταντίνος (τέλος δρόμου) στην Πολυάραβο στην περιοχή που έγινε η νικηφόρα τριήμερη Μάχη του Πολυάραβου κατά του Ιμπραήμ, στις 26-28 Αυγούστου 1826.
Ενδιαφέρουσα παράκαμψη σε χωμάτινη διαδρομή από Οίτυλο – Κρυονέρι – Μονή Τσίγκου – Σκυφιάνικα – Πολυάραβος 21 χλμ 43’ Η αρχική ονομασία του τόπου ήταν Πολυτσ(ζ)άραβος, δηλ. τόπος με πολλά τσ(ζ)άρα (είδος φρύγανου, αφάνας), ονομάστηκε «Πολυάραβος» από τους κατοίκους, μετά τη νικηφόρα μάχη κατά των αράβων του Ιμπραήμ να δηλώσει τον τόπο που σκοτώθηκαν πολλοί από αυτούς. Ο ηρωισμός των Μανιατών και το απόρθητο της Μάνης βγαίνουν μέσα από τα ερείπια του οικισμού αυτού και αξίζει ο κόπος να τον επισκεφθείτε.
Ερειπωμένος μικρός οχυρός ορεινός οικισμός στην κορυφή (840 μ.) ελατόφυτης πλαγιάς του βουνού Ζήζιαλη στους πρόποδες του Ταΰγετου. Ορεινό τοπίο αρκετά διαφορετικό από την υπόλοιπη Μάνη. Ο χωματόδρομος είναι σχετικά καλός.
Στο χωριό η μεγάλη εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου και σε καλή κατάσταση (διαδίκτυο) το σπίτι της οικογένειας Ξανθάκου. Στους πρόποδες του λόφου πηγή με 3 βρύσες και αναμνηστική πλάκα/μνημείο της Ελένης Αναειπόνυμφης (*). Πιο κάτω η εκκλησία της Παναγίας του Πολυάραβου και μνημείο ηρώων.
(*) «Η Ελένη Αναειπόνυμφη, βαστώσα τα δύο ανήλικα τέκνα της και καταδιωκομένη υπό τινος Αιγυπτίου, έφευγε προς το όρος του Πολυαράβου. Επί της φυγής ελύθη η μακρά ζώνη της. Ο Αιγύπτιος έδραξε την συρομένην άκραν και επροσπάθει να κρατήση τοιουτοτρόπως την φεύγουσαν. Αλλ’ αυτή, αφήσασα κατά γης τα τέκνα, έδραξε την άλλην άκραν, όπου ευρίσκετο δεδεμένος ο θησαυρός της, δέκα δίστηλα. Αισθανθείσα δε ότι η ζώνη ετεντώθη, απέλυσεν αίφνης την άκραν και πεσόντα ύπτιον τον Αιγύπτιον ετραυμάτισε δια της ιδίας αυτού λόγχης, και έσωσεν εαυτήν, τα τέκνα και τον θησαυρόν». Σπυρίδων Τρικούπης.
Η σπηλιά του Ζαχαριά στον Σκουφομύτη (15 χλμ από Πολυάραβο).
Ο Σκουφομύτης μαζί με τον Πολυάραβο ήταν τα δύο χωριά της Μάνης που ήταν χτισμένα σε οχυρές ορεινές θέσεις, στον Ταύγετο. Στον ιστορικό Σκουφομύτη είχε το κάστρο του ο ονομαστός κλέφτης του Μοριά Καπετάν Ζαχαριάς Μπαρμπιτσιώτης (1759 - 1805). Κάτω από το κάστρο του Ζαχαριά υπάρχει σπήλαιο (η τρύπα του Ζαχαριά) με λίγους σταλακτίτες (όσους σώζονται). Το σπήλαιο χρησιμοποιούσε ως κρησφύγετο ο Ζαχαριάς και λέγεται ότι επικοινωνούσε με πέντε γειτονικά χωριά και το κάστρο του.
Παράκαμψη προς τη θάλασσα… 61736° 43.820'n 22° 20.063'eΤα αλατοχώραφα στη Χοτάσια. Τα σύνορα Έξω με Μέσα Μάνη και νομού Λακωνίας με νομό Μεσσηνίας. Στην Χοτάσια, οι άνθρωποι συνεχίζουν να μαζεύουν το αλάτι από τα κοφτερά βράχια που σχηματίζουν γούρνες. Τα αποκαλούν αλατοχώραφα, καθώς τα «ποτίζουν» με θαλασσινό νερό για να βοηθήσουν τη διαδικασία. Το αλάτι που παράγουν είναι πρώτης ποιότητας και θα το βρείτε εδώ απευθείας από την πηγή, ενώ θα μάθετε και τη διαδικασία συλλογής του. Επιστροφή…
Στις 25 Ιανουαρίου 1833, το Ναύπλιο υποδέχθηκε τον πρώτο βασιλιά του σύγχρονου ελληνικού κράτους, Όθωνα. Επειδή ο νέος μονάρχης ήταν μόνο 17 ετών, την εξουσία ανέλαβε προσωρινά η λεγόμενη Αντιβασιλεία. Επρόκειτο για ένα τριμελές διοικητικό όργανο που θα κυβερνούσε την Ελλάδα μέχρι την ενηλικίωση του Όθωνα, δηλαδή όταν εκείνος θα γινόταν 20 ετών.
Η Αντιβασιλεία αποτελείτο από τρεις Βαυαρούς αξιωματούχους, τους Άρμανσπεργκ, Μάουρερ και Χάιντεκ. Πρώτο τους μέλημα ήτανη ενίσχυση της κεντρικής εξουσίας, επιχειρώντας να μεταφυτεύσουν στην Ελλάδα το νομικό σύστημα της χώρας τους. Η προσπάθεια της Αντιβασιλείας να εγκαθιδρύσει ένα ενιαίο συγκεντρωτικό κράτος θα την έφερνε αναπόφευκτα σε σύγκρουση με τους Μανιάτες, οι οποίοι δεν είχαν την παραμικρή διάθεση να εγκαταλείψουν την αυτονομία και τα προνόμιά τους. Θεωρούσαν αδιανόητο να στερηθούν από τους Βαυαρούς αυτά που δεν είχε καταφέρει να τους στερήσει ο σουλτάνος. Στα μάτια τους η Αντιβασιλεία φάνταζε πολύ πιο αδύναμη από τους Οθωμανούς κατακτητές.
Οι Βαυαροί ήρθαν για πρώτη φορά σε προστριβή με την Μάνη όταν αποφάσισαν να αφοπλίσουν τους πύργους της. Τα κτήρια αυτά αποτελούσαν οχυρωμένες κατοικίες, εξοπλισμένες με κανόνια μικρού διαμετρήματος και άλλα πυροβόλα όπλα, που παρείχαν προστασία από τις επιθέσεις αντίπαλων οικογενειών και τοπικών εχθρών. Το 1834 στην Μάνη υπήρχαν περίπου 800 τέτοιοι πύργοι. Η Αντιβασιλεία γνώριζε ότι ο αφοπλισμός τους θα ήταν μια επικίνδυνη υπόθεση, η οποία μπορούσε να λάβει ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Την δύσκολη αυτή αποστολή ανέλαβε να φέρει εις πέρας ο λοχαγός Μαξιμίλιαν Φέντερ. Τον Φεβρουάριο του 1834, ο Βαυαρός αξιωματικός έφθασε στην Μάνη, συνοδευόμενος από πολλούς στρατιώτες και εφοδιασμένος με μεγάλα χρηματικά ποσά. Το σχέδιό του απλό. Όπου δεν μπορούσε να πετύχει τον σκοπό του με απειλές, θα χρησιμοποιούσε την εξαγορά.
Αρχικά φάνηκε ότι ο Φέντερ αποκτούσε τον έλεγχο της κατάστασης. Μερικοί Μανιάτες, έχοντας λάβει προηγουμένως την σχετική αποζημίωση, δέχτηκαν να αφοπλίσουν τους πύργους τους, προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως κρατικά κτήρια. Παράλληλα, αρκετοί κάτοικοι της Αρεόπολης και του Γύθειου έδωσαν στον Φέντερ την υπόσχεση ότι θα υπάκουαν στις εντολές της Αντιβασιλείας μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Όλα αυτά όμως συνέθεταν μια εντελώς απατηλή εικόνα. Ο Φέντερ περπατούσε επάνω σε λεπτό πάγο, ο οποίος χρειαζόταν μόνο μια μικρή ρωγμή για να διαλυθεί σε κομμάτια. Η ρωγμή αυτή δεν άργησε να γίνει. Ήταν η δίκη του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.
Τα προβλήματα είχαν ουσιαστικά ξεκινήσει πιο πριν. Προκειμένου να εξοικονομήσει πόρους για το δημόσιο ταμείο, η Αντιβασιλεία έκλεισε πάνω από 300 μοναστήρια και εθνικοποίησε την ακίνητη περιουσία τους, χωρίς όμως να την μεταβιβάσει σε φτωχούς αγρότες και να ικανοποιήσει έτσι ένα πάγιο αίτημά τους. Ο Κολοκοτρώνης, ο οποίος δικαζόταν για εσχάτη προδοσία, είχε εκφράσει ξεκάθαρα την δυσαρέσκεια του σχετικά με τις επιλογές της κυβέρνησης και την εκκλησιαστική πολιτική της. Για τους Μανιάτες όλα αυτά συνδέονταν.Πίστευαν ότι το κλείσιμο των μοναστηριών, ο Ρωμαιοκαθολικισμός των Βαυαρών, η δίκη του Κολοκοτρώνη και ο αφοπλισμός των πύργων αποτελούσαν τμήματα ενός ευρύτερου σχεδίου κατάργησης της Ορθοδοξίας και υποδούλωσης του ελληνικού λαού.
Στον ξεσηκωμό των Μανιατών πρωτοστάτησε ο Μεσσήνιος οπλαρχηγός Μητροπέτροβας, γνωστός οπαδός και φίλος του Κολοκοτρώνη, γεγονός που καταδεικνύει κάποια σχέση ανάμεσα στην εξέγερση και την δίκη του Γέρου του Μοριά. Οι ταραχές ξεκίνησαν την Τρίτη του Πάσχα, 24 Απριλίου 1834, όταν στην πλατεία της Αρεόπολης συγκεντρώθηκαν 200 περίπου ένοπλοι απαιτώντας να σταματήσει ο αφοπλισμός των πύργων. Σύντομα οι κινητοποιήσεις επεκτάθηκαν σε ολόκληρη την Μάνη, με την συμμετοχή τόσο του ανδρικού όσο και του γυναίκειου πληθυσμού.
Τον Μάιο του 1834, δύο λόχοι Βαυαρών στρατιωτών εστάλησαν στην Μάνη για να καταστείλουν την εξέγερση. Οι κάτοικοι της επαναστατημένης περιοχής υποκρίθηκαν ότι συμμορφώνονταν και υποδέχθηκαν φιλικά τις κυβερνητικές δυνάμεις. Οι Βαυαροί, ήσυχοι ότι έλεγχαν την κατάσταση, στρατοπέδευσαν στην Αρεόπολη. Την επόμενη μέρα όμως δέχθηκαν αιφνιδιαστική επίθεση από 400 ένοπλους Μανιάτες, οι οποίοι αιχμαλώτισαν τους άνδρες και των δύο λόχων. Εντούτοις, πολύ σύντομα, απελευθερώθηκαν όλοι οι Βαυαροί, εκτός από 36 στρατιώτες. Αυτοί οι τελευταίοι ήταν οι μόνοι που είχαν αρνηθεί πεισματικά να παραδοθούν όταν περικυκλώθηκαν στην Αρεόπολη. Έτσι, ενώ οι σύντροφοί τους έφυγαν κακήν κακώς από την Μάνη, οι 36 Βαυαροί παρέμειναν κρατούμενοι κάτω από πολύ άσχημες συνθήκες. Από αυτούς, οι 13 πέθαναν στην αιχμαλωσία από την κακομεταχείριση, ενώ οι υπόλοιποι απελευθερώθηκαν αρκετά αργότερα.
Ύστερα από το φιάσκο της Αρεόπολης, η Αντιβασιλεία συνειδητοποίησε την σοβαρότητα της κατάστασης και τον Ιούνιο του 1834 έστειλε στην Μάνη τέσσερα τάγματα Βαυαρών. Οι κυβερνητικές δυνάμεις αρχικά δεν συνάντησαν ουσιώδη αντίσταση και προέλασαν μέχρι τα στενά του Πασσαβά. Εκεί όμως γνώρισαν την πανωλεθρία, όταν δέχθηκαν την μαζική επίθεση των Μανιατών. Οι στρατιώτες της Αντιβασιλείας αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν ταπεινωμένοι την Λακωνία, με βαριές απώλειες.Οι Μανιάτες συνέλαβαν πολλούς Βαυαρούς αιχμαλώτους και τους χρησιμοποίησαν ως υπηρέτες για διάφορες βαριές χειρωνακτικές εργασίες και αγγαρείες. Κάποιοι μάλιστα ζήτησαν και λύτρα από την κυβέρνηση προκειμένου να απελευθερώσουν τους στρατιώτες που κρατούσαν δέσμιους.
Η Αντιβασιλεία αποφάσισε να τα παίξει όλα για όλα, κλιμακώνοντας ακόμα περισσότερο την σύγκρουση. Στα τέλη Ιουνίου της ίδιας χρονιάς, 2.500 Βαυαροί στρατιώτες, μία ίλη ιππικού της χωροφυλακής, δύο ορεινές πυροβολαρχίες και ένας μικρός αριθμός ελληνικών μονάδων πεζικού εισέβαλαν στην Μάνη. Εκεί ενισχύθηκαν από 500 ένοπλους ντόπιους, οι οποίοι προσχώρησαν στο στράτευμα της Αντιβασιλείας. Την εντυπωσιακή αυτή δύναμη διοικούσε ο Βαυαρός στρατηγός Κρίστιαν Σμαλτς. Ο πρώτος του στόχος ήταν το οχυρό Πετροβούνι, κοντά στα στενά του Πασσαβά. Η επιχείρηση όμως κατέληξε σε παταγώδη αποτυχία. Η επίθεση του Σμαλτς αποκρούστηκε και οι άνδρες του τελικά υποχώρησαν, έχοντας υποστεί μεγάλες απώλειες. Στην συνέχεια της εκστρατείας ο Σμαλτς ηττήθηκε επανειλημμένα από τους Μανιάτες, πληρώνοντας ακριβά την ελλιπή γνώση του εδάφους στο οποίο είχε κληθεί να επιχειρήσει. Η καταστολή της εξέγερσης φάνταζε πλέον αδύνατη.
Με τις στρατιωτικές της επιχειρήσεις να βρίσκονται σε τέλμα, η Αντιβασιλεία αναγκάστηκε να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις με τους Μανιάτες. Οι ισχυρές οικογένειες των Τζανετάκηδων και των Μαυρομιχάληδων χρησιμοποίησαν το κύρος τους για να διευκολύνουν τις συνομιλίες ανάμεσα στην κυβέρνηση και τους επαναστατημένους συντοπίτες τους. Οι διαπραγματεύσεις υπήρξαν επεισοδιακές και διεκόπησαν αρκετές φορές από νέες εξεγέρσεις ορισμένων μανιάτικων οικογενειών. Τα πνεύματα ηρέμησαν τελικά και οι συνομιλίες συνεχίστηκαν ομαλά με την αποστολή ενισχύσεων για τα κυβερνητικά στρατεύματα του Σμαλτς. Η κυβέρνηση διαβεβαίωσε ότι θα σεβόταν την Ορθοδοξία και την αυτονομία των Μανιατών, οι οποίοι θα στρατεύονταν σε δικές τους μονάδες, διοικούμενες από τους αρχηγούς των σημαντικότερων οικογενειών. Πενιχρό αντιστάθμισμα όλων αυτών ήταν ο μερικός αφοπλισμός ορισμένων πύργων.
Η εξέγερση των Μανιατών αποτέλεσε σοβαρό πλήγμα για το κύρος της Αντιβασιλείας. Ο μύθος του αήττητου των βαυαρικών στρατευμάτων, ο οποίος ίσχυε μέχρι τότε, είχε καταρριφθεί οριστικά. Παράλληλα κατέστη σαφές ότι η εξέγερση αποτελούσε έναν αποτελεσματικό τρόπο διεκδίκησης παραχωρήσεων από την κυβέρνηση. Δόθηκε έτσι ένα παράδειγμα που θα ακολουθούσαν κι άλλες περιοχές, με αποτέλεσμα τις σχετικά συχνές τοπικές επαναστάσεις κατά την βασιλεία του Όθωνα.
Εδώ διάφορες πληροφορίες για τη Μάνη που βρήκα στο διαδίκτυο…
.JPG "Παλαιά Καρδαμύλη")
.JPG "Παραλία Καλόγρια")
.JPG "Τείχος Βέργας")
